Circulaire businessmodellen zijn heel goed mogelijk

27/08/19

‘Circulaire businessmodellen bewijzen zich inmiddels in de praktijk’, aldus Jan-Willem van den Beukel, PwC-expert op het gebied van circulaire economie. Samen met Jan Willem Velthuijsen, hoofdeconoom van PwC Nederland maakte hij een studie over de circulaire economie waarin niet alleen de noodzaak aan bod komt. Velthuijsen: ‘Onze studie beschrijft tien strategieën met voorbeelden waarmee bedrijven aan de slag kunnen.’

Onze economie zo organiseren dat die is afgestemd op de productiviteit van natuurlijke systemen. Dat is de essentie van circulariteit in de woorden van Jan-Willem van den Beukel. Vanaf zijn studie in Wageningen wijdt hij zijn professionele leven aan duurzaamheid, vanuit functies bij de overheid, bij een non-gouvernementele organisatie en nu bij PwC. Hij noemt zichzelf een 'groene kapitalist', omdat hij ervan overtuigd is dat een gezonde wereldeconomie wel degelijk de natuurwetten kan respecteren. ‘Het kan, dat blijkt inmiddels uit allerlei praktijkvoorbeelden. En dat het moet, is ook heel duidelijk.’

Tien strategieën voor circulariteit

Jan Willem Velthuijsen verwijst naar de vandaag gepresenteerde economische studie The road to circularity: why a circular economy is becoming the new normal. ‘De matrix toont tien strategieën die door bedrijven worden toegepast om circulariteit te omarmen. Het is een startpunt voor een discussie in elke organisatie over hoe circulariteit handen en voeten kan krijgen. Het beantwoordt wat bedrijven ons vragen: wat kunnen wij concreet doen in onze context? Dit figuur laat zien dat er allerlei manieren zijn om een lineair systeem circulair te maken.’

Initiatieven   
1 Circulaire bronnen Vervang hulpbronnen/materialen die eindig zijn in het productieproces door hernieuwbare, biobased of gerecyclede materialen.
2 Duurzaam ontwerp Ontwerp producten zodanig dat ze effectief gedemonteerd, hergebruikt, gerepareerd en geüpcycled kunnen worden.
3 Efficiënt gebruik van hulpbronnen Optimaliseren van het gebruik van grondstoffen / hulpbronnen - beperken van afval - in het productieproces.
Initiatieven   
4 Product als service Een dienst verlenen op plaatsen waar eerder alleen het product werd verkocht; de productlevenscyclus verlengen door herbestemming aan het einde van het gebruik.
5 Delen / virtualiseren Deel duurzame middelen zoals auto's, kamers, apparaten en apparaten en digitaliseer producten om de levensduur te verlengen.
6 Optimaliseren van gebruik / onderhoud Verhoog de prestaties / efficiëntie van een product en verleng de levensduur door onderhoud.
7

Hergebruik / herdistributie

Aan- en verkoop van tweedehands- en gebruikte producten
Initiatieven  
8

Renoveren / herfabricage

Herfabricage van producten of componenten voor een nieuw gebruik, in plaats van down-recycling.
9 Industriëele symbiose / Recyclen vanuit productie Afval of bijproducten van de productie worden de basis voor een ander product.
10 Recyclen vanuit gebruik Recyclen van afgedankte materialen na het einde van het verbruik.

Tien casestudies

Ter inspiratie worden de tien strategieën in de PwC-studie toegelicht met voorbeelden van bedrijven die ze toepassen. Encory bijvoorbeeld, een joint venture van BMW en recyclingbedrijf Alba dat de logistiek, verwerking en marketing van gebruikte auto-onderdelen stroomlijnt. Van den Beukel: ‘Dit is een voorbeeld van remanufacturing. Een belangrijke strategie, want als producten aan het einde zijn van de eerste levenscyclus wil je zoveel mogelijk van de ingebouwde waarde behouden. De meeste waarde vind je in producten zoals auto-onderdelen die een gemiddelde levensduur hebben en relatief complex zijn. Wanneer je die waarde opnieuw weet in te zetten, is daar veel voordeel te behalen, zowel voor het milieu als voor de bedrijven erachter.’

Economische voordelen van duurzaamheid

‘In het voorbeeld van Encory zien we dat IT-oplossingen cruciaal zijn om de omgekeerde supplychain mogelijk te maken. Circulariteit kan een aanjager zijn van digitalisering in bedrijven. Het geeft richting in het ontwikkelen van digitale innovaties waarbij zowel het bedrijf als het milieu gebaat is. Een ander economisch voordeel van circulariteit is de toenemende aantrekkelijkheid van het merk. Nog een voordeel is dat bedrijven met een circulair businessmodel vanzelfsprekend minder gevoelig zijn voor prijsstijgingen van grondstoffen en voor de druk van regelgeving.’

Omslag naar circulair systeem

Product- en procesinnovatie, doelen stellen, voortgang en impact meten, het komt allemaal aan bod in de omslag naar een circulair systeem. Van den Beukel: ‘Dat is in bestaande organisaties best ingewikkeld. Maar zoals Ellen MacArthur in 2015 concludeert in haar TED-talk over circulariteit: "Now we can do anything, and more importantly, now we have a plan”. Er zijn inmiddels kringloopvisies voor elke sector, heldere stippen aan de horizon met sterke businesscases. Niet voor niets zien we het circulaire idee wereldwijd in hoog tempo postvatten bij grote delen van het bedrijfsleven, bij overheden en burgers.’

Circulariteit is noodzakelijk

Dat het sluiten van de kringloop in het economische systeem noodzakelijk is, wordt onderbouwd in het eerste deel van de studie. Van den Beukel verwijst naar een figuur met de negen stabiliteitsgrenzen van de aarde. ‘Mensen zijn geneigd om gecompartimenteerd over duurzaamheid te denken in plaats van op systeemniveau. Maar de plasticsoep in de oceaan, klimaatverandering en de afname van biodiversiteit zijn samenhangende gevolgen van een lineair economisch systeem. We zien inmiddels ook oplossingen die op systeemniveau bijdragen. Neem de nieuwe plasticeconomie op basis van gerecycled en biologisch afbreekbare plastic: die verbruikt minder energie; er is dus minder CO2-uitstoot, het zorgt voor minder vervuiling van de oceaan en van de voedselketen.’

Economische en culturele druk

Velthuijsen: ‘De toenemende milieuschade en schaarste van grondstoffen in het lineaire systeem hebben economische gevolgen. Europa is het enige continent dat vrijwel alle grondstoffen moet invoeren. Dat alleen is al een belangrijke aanjager om het systeem circulair te maken. Onze milieuregelgeving is veel dwingender dan in andere delen van de wereld en we zijn serieus bezig met klimaatplannen. Bedrijven moeten binnen die striktere grenzen zien te opereren. Daarbij is er een generatie kinderen op de middelbare school die ons vraagt om fatsoenlijk met het milieu om te gaan. De sociaal-culturele druk om het onderwerp op te pakken is groot en groeit.’

Hoopgevende constateringen

De noodzaak van verandering gaat gepaard met hoopgevende constateringen, ziet Van den Beukel: ‘In een uur bereikt evenveel zonne-energie de aarde als we in een jaar aan energie consumeren. Bij verantwoord gebruik produceert de natuur genoeg biomassa - voedsel en materialen - om ook een groeiende wereldbevolking in haar behoeftes te voorzien. En zelfs per definitie eindigen materialen als metalen en mineralen kunnen dankzij slimme inzet en hergebruik steeds weer als “nieuwe” grondstoffen voor de industrie dienen. Kortom: een circulaire economie is mogelijk als we de ontwerpfouten in onze lineaire economie repareren.’

PwC Nederland in 2030 volledig circulair

Voor bedrijven is het volgens Van den Beukel, behalve een noodzakelijke voorwaarde voor de bedrijfscontinuïteit, niet minder dan een ethische kwestie. Ook bij PwC is dit besef gegroeid. ‘PwC Nederland heeft de ambitie om voor 2030 volledig circulair te zijn. Daartoe nemen we allerlei maatregelen. Een van de belangrijkste is dat we intern onze CO2-uitstoot beprijzen à honderd euro/ton CO2, zodat investeringsruimte ontstaat en we eerder kiezen voor het duurzame alternatief. Wij vinden onze circulaire ambitie heel belangrijk voor onze geloofwaardigheid en we nodigen alle partijen in ons ecosysteem uit om mee te doen.’

'Er zijn inmiddels kringloopvisies voor elke sector, heldere stippen aan de horizon met sterke businesscases. Niet voor niets zien we het circulaire idee wereldwijd in hoog tempo postvatten bij grote delen van het bedrijfsleven, overheden en burgers.’

Jan-Willem van den Beukel PwC

Contact

Jan Willem Velthuijsen

Chief Economist, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)88 792 75 58

Jan-Willem van den Beukel

Senior manager, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)88 792 46 58

Volg ons