De behandeling van de kadernota

Vaak zien we dat de kadernota één uitgewerkt scenario beschrijft. Maar het is juist ook het moment om de raad keuzes en alternatieven voor te leggen. In veel gevallen is het zo dat de financiële middelen ontoereikend zijn om alles te realiseren. Dan is het een politieke keuze om te bepalen wat eerst wordt gerealiseerd en wat later. Zorg er dus voor dat het college deze keuzes expliciet aan u voorlegt en dat u niet geconfronteerd wordt met een voldongen "feit" waartegen u alleen ja of nee kunt zeggen. Vraag voor belangrijke onderwerpen alternatieven aan het college. Alleen dan kunt u er in de raad een goed debat over voeren en komen tot een voor de meerderheid aanvaarbare uitwerking in de kadernota.

In de kadernota is veel informatie opgenomen. Voor u als raad is het vooral belangrijk onderscheid te maken tussen de kaders waarop u wel en geen invloed kunt uitoefenen. Dit geldt voor zowel de opbrengsten als de kosten in de begroting. Valt de uitkering uit het gemeentefonds bijvoorbeeld tegen? Dan is dat heel vervelend, maar niet beïnvloedbaar. Maar u kunt wel besluiten de OZB of de kostendekkendheid van de leges te verhogen.

Voor de kosten geldt hetzelfde. U heeft nu eenmaal wettelijke taken die u moet uitvoeren en waarop u maar beperkt invloed heeft, zoals het verlenen van bijstand aan inwoners die niet meer zelf in hun levensbehoeften kunnen voorzien. Maar u kunt bijvoorbeeld wel keuzes maken in het kwaliteitsniveau van de openbare ruimte. Het inzicht krijgen aan welke knoppen u wel en niet kunt draaien, is cruciaal om als raad keuzes te kunnen maken over wat u wel en niet kunt realiseren dit jaar.

De kadernota valt zowel in de tijd als qua inhoud tussen het coalitieakkoord en de begroting in. Feitelijk staan in de kadernota de bijgestelde doelen uit uw coalitieakkoord. In de praktijk zien we echter dat de kadernota vaak vrij gedetailleerd is. Daarmee wordt het steeds meer een conceptbegroting, waarna de begroting ‘slechts’ een update wordt van de kadernota. Bij te veel detail verdwijnt de functie van een richtinggevend, kaderstellend document op politieke hoofdlijnen en daarmee de sturende rol van de raad. Daarbij komt dat de kadernota sinds de decentralisaties in het sociale domein veelal voorafgaand aan de jaarrekening wordt behandeld. Hierdoor kunnen de structurele effecten van de beleidsmatige en financiële realisatie, die blijken uit de jaarrekening, niet vertaald worden in de kadernota. Bovendien krijgt de behandeling van de jaarrekening daardoor ook niet de aandacht die ze verdient. Het eerder afronden en behandelen van de jaarrekening is zeer aan te bevelen.

Overweeg dus goed met welk detailniveau u de kadernota opstelt. De in de kadernota opgenomen uitgangspunten worden verwerkt in de begroting en zijn vaak beperkt bij de behandeling van de begroting te veranderen. Hoe meer details, hoe meer er ‘vast’ staat. Mijn advies: zorg voor een uitwerking op hoofdlijnen van uw coalitieakkoord, de nadere uitwerking komt vervolgens in de begroting. Benoem daarbij welke doelen uit het coalitieakkoord u dit jaar graag wilt realiseren. En benoem of deze doelen bijgesteld moeten worden door ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden tussen het opstellen van het coalitieakkoord en deze kadernota.

Een kadernota kent normaliter een relatief hoog abstractieniveau. Daardoor is het voor veel raadsleden een lastig document. Ons advies is om voor het doorlezen van de kadernota een lijstje te maken van onderwerpen die u in de kadernota terug wilt zien. Als u in de coalitie zit, baseert u de onderwerpen op het coalitieakkoord, als u in de oppositie zit op uw partijprogramma. Gebruik dit lijstje om de kadernota door te nemen en voor uzelf te bepalen of de kaders voldoende concreet zijn. In de praktijk zien we vaak dat de kadernota vooral activiteiten en prestaties beschrijft, terwijl de (meetbare) doelstellingen waarvoor deze dienen ontbreken. Of de ambities en doelen zijn zo algemeen verwoord dat u het er niet mee oneens kunt zijn. Mogelijk zijn dan de kaders die u als raad meegeeft te ruim of niet helder geformuleerd. Als u iets wilt veranderen in de begroting, ook als het gaat om het vergoten van de informatiewaarde van de volgende cyclus van P&C-documenten, is het debat bij de kadernota het moment om dat te realiseren.

De kadernota is een bijstelmoment van uw politieke doelen. Het coalitieakkoord wordt vertaald in een kadernota en vervolgens in de begroting. Een half jaar na deze begroting staat de kadernota voor het jaar erop op de agenda. De kadernota heeft daarbij een belangrijke rol in de Planning & Control-cyclus. Het dwingt u als raad elk half jaar uw ambities scherp tegen het licht te houden en waar nodig bij te stellen. Beoordeel de kadernota daarom ook vanuit dit perspectief, meer dan als een los document. Wat daarbij kan helpen, is met het college af te spreken dat de voor uw gemeente relevante thema’s steeds in dezelfde volgorde worden behandeld: in het coalitieakkoord, de kadernota en de begroting. Zo kunt u als raadslid uw politieke doelen eenvoudig door alle documenten heen blijven volgen. Ook het concreet verwoorden van doelstellingen en beoogde resultaten en effecten helpen daarbij.