CSRD - Dubbele materialiteitsbeoordeling

De ESRS geeft je een lijst met sectoronafhankelijke duurzaamheidsthema’s die je moet meenemen in je materialiteitsbeoordeling. 

Je moet daarnaast ook entiteitsspecifieke thema’s identificeren die niet in de ESRS staan. Denk aan jouw eigen belastingbeleid. Dat kan grote impact hebben op de samenleving en tegelijk risico’s én kansen geven door regels over fiscale transparantie en het tegengaan van belastingontwijking. Later moet je ook sectorspecifieke thema’s meenemen zodra de sectorspecifieke ESRS beschikbaar zijn. 

Kijk bij het bepalen van mogelijke thema’s naar de scope van je activiteiten, je geografische werkgebieden en de stappen in je waardeketen. Gebruik eerdere materialiteitsbeoordelingen, interne documenten (zoals impact- en risicobeoordelingen), externe bronnen (zoals sectorrapporten, benchmarks en ESG-ratings) en inzichten uit je stakeholderdialoog. 

Door samen te werken met interne specialisten, zoals je duurzaamheids- en risicoteams, en door interne middelen te gebruiken, zoals strategiedocumenten, voorkom je dat je wordt overspoeld door een lange lijst. Zo maak je een bruikbare, compacte lijst met thema’s die je in de volgende stappen kunt beoordelen. 

Nu je weet welke duurzaamheidsthema’s mogelijk materieel zijn, ga je ze definiëren. Je moet volgens de ESRS duidelijk maken welke impacts jij hebt en welke risico’s en kansen deze thema’s voor jou opleveren. Dit bepaalt uiteindelijk of een thema in jouw duurzaamheidsverklaring moet komen. 

Dit is soms uitdagend. Jouw impacts op mens en milieu kunnen positief of negatief zijn, feitelijk of potentieel, en vaak hangen ze samen met andere thema’s. Impacts, risico’s en kansen kunnen ontstaan op korte, middellange of lange termijn en kunnen te maken hebben met activiteiten en gebeurtenissen in je hele waardeketen. 

Onze ervaring laat zien dat het belangrijk is om alle relevante onderdelen van je organisatie te betrekken. Zo maak je de beoordeling volledig én voorkom je dubbel werk. Omdat je naar de hele waardeketen moet kijken, raadpleeg je ook stakeholders en inhoudelijke experts. Denk aan experts op het gebied van biodiversiteit of mensenrechten, bijvoorbeeld bij werknemers in je toeleveringsketen

Nu je jouw duurzaamheidsthema’s hebt beschreven in termen van impacts, risico’s en kansen, ga je de impacts kwantificeren. In stap 5 doe je dat ook voor risico’s en kansen. Om impacts goed te beoordelen, beantwoord je vragen als: 

• Hoeveel schade veroorzaakt een activiteit? 
• Hoeveel mensen raken hierdoor? 
• Wat kost het om negatieve gevolgen te herstellen? 

Deze verdieping is nodig om de ESRS-parameters goed toe te passen. Het helpt je ook om later makkelijker openbaar te maken welke datapunten materieel zijn. Je moet namelijk laten zien hoe jij effecten, risico’s en kansen beheert. Door nu in detail te kijken, zie je sneller welke strategische gevolgen een thema heeft. 

Voor deze kwantitatieve beoordeling verzamel je input door opnieuw met stakeholders en experts te spreken—binnen én buiten je organisatie. Dat kan via interviews, enquêtes of workshops. 

Naast deze bottom-up aanpak helpt een top-down beoordeling om één grote uitdaging aan te pakken: hoe vergelijk je impacts die totaal verschillend zijn? Kun je bijvoorbeeld zeggen dat biodiversiteit een hogere materiële impact heeft dan corruptie? Een holistische blik helpt je om zulke verschillen zorgvuldig te wegen. 

Nu beoordeel je hoe duurzaamheidsrisico’s en -kansen jouw ondernemingswaarde beïnvloeden. Je kijkt dus naar financiële effecten die nog niet in je jaarrekening staan. De CSRD vraagt je dit vanuit twee perspectieven te doen:

• In hoeverre kun je je huidige middelen blijven gebruiken?

• In hoeverre kun je je bestaande relaties behouden?

Dit is een uitdaging. Je moet namelijk begrijpen wat er in je waardeketen gebeurt én hoe duurzaamheidsontwikkelingen je processen raken. Worden vervuilende activiteiten straks zwaarder belast? Gaan klanten vragen om duurzamere producten of diensten? Wat zijn de financiële gevolgen van reputatierisico’s, bijvoorbeeld bij mogelijke mensenrechtenschendingen? 

Beoordeling van risico’s en kansen

Voor een goede beoordeling heb je input nodig van verschillende deskundigen:

• Duurzaamheidsteams helpen je bepalen welke gebeurtenissen risico’s of kansen geven. Denk aan nieuwe wetgeving, meer publieke aandacht of veranderende verwachtingen van stakeholders.

• Risico-experts zorgen voor aansluiting op je bredere risicobeheer.

• Financiële experts helpen je de financiële impact te bepalen, zoals hogere R&D-kosten, omzetverlies of stijgende operationele kosten. 

Het werkt het best om deze experts samen te brengen in een workshop. Zo kunnen zij elkaar uitdagen, verschillen wegen en bepalen hoe elk onderwerp past in het grotere geheel.

Nu je alle impacts, risico’s en kansen hebt beoordeeld, kun je ranglijsten maken: van hoog naar laag, voor negatieve impacts, positieve impacts, risico’s en kansen. Door een drempel te bepalen, splits je de lijsten in materiële en niet-materiële onderwerpen.

De uitdaging zit in het bepalen van die drempel. De ESRS geeft hierover weinig richtlijnen. Je moet alle belangrijke impacts, risico’s en kansen meenemen, maar als je er te veel opneemt, wordt je rapportage en strategie minder scherp. Daarom is een dialoog met senior management en experts nodig om een compleet beeld te vormen van wat echt materieel is.

Voor je rapportage en interne besluitvorming moet je de uitkomsten nu visualiseren. Een materialiteitsmatrix kan daarbij helpen, maar is niet verplicht onder de CSRD. Het voordeel is dat een matrix een helder en compact overzicht geeft. Het nadeel is dat je informatie verliest, omdat je positieve en negatieve impacts en risico’s en kansen moet samenvoegen tot één punt in de matrix. Daarom kiezen sommige organisaties voor een gedetailleerde tabel om alle nuances te behouden.

Voor elk duurzaamheidsvraagstuk dat je als materieel hebt aangemerkt, vraagt de CSRD dat je duidelijk laat zien hoe je de effecten beheert. Dat betekent dat je niet alleen de metingen en doelstellingen laat zien, maar ook het beleid en de actieplannen die je gebruikt om je doelen te halen. Kort gezegd:

• Wat wil je bereiken?

• Hoe ga je dat bereiken?

De CSRD vraagt ook dat je laat zien hoe duurzaamheid je strategische planning beïnvloedt. Leg uit hoe materiële impacts, risico’s en kansen vragen om aanpassing van je bedrijfsmodel, marktpositie en waardeketen, zowel nu als in de toekomst. 

Deze eisen zorgen ervoor dat je bij je bedrijfsstrategie actief rekening houdt met duurzaamheid en een langetermijnperspectief hanteert. Door je actieplannen openbaar te maken, laat je bovendien zien dat je geloofwaardig werkt aan duurzaamheidskwesties en welke delen van je organisatie hierbij betrokken zijn.

Een apart stuk over de strategische implicaties van de CSRD volgt binnenkort.