Handhaving schijnzelfstandigen vanaf 2026

Dit artikel is gebaseerd op de informatie zoals deze op 3 februari 2026 bekend was.

De handhaving op schijnzelfstandigheid is een nieuwe fase ingegaan. Vanaf 1 januari 2026 kan de Belastingdienst weer vergrijpboetes opleggen, maar in 2026 zullen nog geen verzuimboetes worden opgelegd.  Na politieke druk heeft het kabinet de 'zachte landing' gedeeltelijk verlengd. Daarnaast is er het 'ingroeimodel tot 2030' en zijn er ontwikkelingen met betrekking tot horizontaal toezicht. 

Het meest recente nieuws is dat het coalitieakkoord benoemt dat het beoogde wetsvoorstel VBAR grotendeels wordt ingetrokken en wordt vervangen door een Zelfstandigenwet.

Coalitieakkoord 'Aan de slag': wijzigingen in wetgeving voor zelfstandigen

Op 30 januari 2026 presenteerden D66, VVD en CDA het coalitieakkoord 'Aan de slag'. De nieuwe coalitie wijkt hierin af van eerdere plannen. De wet VBAR, die oorspronkelijk in juli 2026 in werking zou treden, wordt niet doorgezet ten behoeve van de aanpak van schijnzelfstandigheid. Uitsluitend het rechtsvermoeden van werknemerschap blijft behouden. Dit betekent dat bij een uurtarief onder een minimum er vermoedwordt dat er sprake is van een dienstverband. Dit vermoeden is bedoeld om ‘kwetsbare’ zelfstandigen aan de onderkant van de arbeidsmarkt te beschermen, en het minimum uurtarief zal jaarlijks worden geïndexeerd. 

Het onderdeel van de wet VBAR dat de arbeidsrelatie aan de hand van verschillende elementen moest verduidelijken, komt te vervallen. Hiervoor in de plaats komt de Zelfstandigenwet: een wetsvoorstel dat de coalitie samen met de SGP heeft opgesteld en waarover al in 2025 een consultatie heeft plaatsgevonden. De in de Zelfstandigenwet opgenomen sectorale rechtsvermoedens en toetsingscommissie worden gefaseerd ingevoerd, samen met het rechtsvermoeden van werknemerschap (uit de wet VBAR). Dit houdt verband met Europese verplichtingen: in ruil voor coronasteun heeft Nederland toezeggingen gedaan aan de Europese Commissie over arbeidsmarkthervormingen. De coalitie wil aan deze afspraken blijven voldoen. Het overige deel van de Zelfstandigenwet – met daarin volgens de consultatieversie onder andere een toetsingskader voor de beoordeling van arbeidsrelaties – wordt "zo snel mogelijk" ingevoerd, aldus het coalitieakkoord.

Gelijker speelveld tussen werknemers en zelfstandigen

De aanpak van de overheid reikt verder dan alleen verscherping van de handhaving. Ook maatregelen om de financiële verschillen tussen werknemers en zelfstandigen te verkleinen staan op de agenda. Het doel is dat de keuze voor zelfstandig ondernemerschap wordt gedreven door de aard van het werk, niet door oneigenlijke financiële prikkels. Op dit moment kunnen zelfstandigen nog van meerdere fiscale faciliteiten gebruikmaken en hoeven zij zich niet te verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid. Hierdoor is er een mogelijk ongewenst concurrentieverschil dat de overheid wil verminderen ten opzichte van werken in loondienst

Een onderdeel hiervan is de geplande Wet Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen. Deze wet verplicht zelfstandigen zich te verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid. Werknemers zijn voor arbeidsongeschiktheid verzekerd via de werknemersverzekeringen. In het coalitieakkoord wordt benoemd dat zelfstandigen een mogelijkheid krijgen om privaat te verzekeren, een zogeheten (opt-out), zoals is afgesproken in het pensioenakkoord. Hoewel de Raad van State kritisch was over het voorstel, dwingt de koppeling aan de Europese herstelfondsen tot een snelle behandeling.

Daarnaast worden de fiscale voordelen voor zelfstandigen afgebouwd. De zelfstandigenaftrek wordt verder verlaagd, de Fiscale Oudedagsreserve is reeds afgeschaft en de MKB-winstvrijstelling wordt beperkt. Deze maatregelen samen moeten leiden tot een eerlijkere concurrentiepositie tussen zelfstandigen en werknemers in loondienst.