Werken aan innovatie, AI en vertrouwen levert bedrijven financiële voordelen op

Geopolitieke onrust 

Nederlandse CEO’s die opereren in de zeer open Nederlandse economie, maken zich méér dan hun internationale collega’s zorgen over de impact van geopolitieke onrust. De grote onrust over cyberrisico's hangt daarmee samen. Bijna twee derde van de Nederlandse CEO's zegt dat zij als reactie op de wereldwijde spanningen hun cybersecurity gaan intensiveren. Ook dat is meer dan het wereldwijde gemiddelde van 47 procent.

Wat opvalt is dat Nederlandse CEO's zich minder druk lijken te maken over de handelstarieven, die de open economie van Nederland ook treffen. Hier zijn goede verklaringen voor, zegt PwC-partner en expert Claudia Buysing Damsté. 'De impact van de tarieven wordt voornamelijk gevoeld door bedrijven die exporteren naar de VS. Die stroom is relatief klein als je dat vergelijkt met andere landen, die daarvan dus ook meer last ervaren. Tegelijkertijd zien we dat tarieven als instrument worden gebruikt om geopolitieke druk te zetten en blijven bijdragen aan de toenemende onzekerheid op de international handelsstromen.'

Buysing Damsté: 'Geopolitieke spanningen gaan over een veel breder gebied. Dan gaat het bijvoorbeeld over handelsblokkades of over gebieden die te onveilig worden om in te opereren of om transporten doorheen te laten gaan. Het vraagt bedrijven om meer voorraden aan te houden. Dat alles heeft een veel grotere en bredere impact op de bedrijfsvoering.'

Tempo van technologische ontwikkelingen 

Zoals de uitkomsten hierboven laten zien, wordt de beperkte beschikbaarheid van mensen met de juiste competenties door een derde van de Nederlandse CEO's ook gezien als een grote bedreiging voor de bedrijfsvoering. De helft van de Nederlandse CEO's maakt zich grote zorgen of de transformatie van hun organisatie het tempo van technische ontwikkelingen wel kan bijbenen. Dat hangt sterk samen met de beschikbaarheid van de benodigde skills, maar ook met andere organisatorische aspecten. Wat uit deze CEO Survey namelijk ook blijkt, is dat interne weerstand bij veel organisaties een grote hindernis is om transformaties door te voeren.

Vooruitzichten economie en eigen bedrijf 

Onzekerheid en technologische uitdagingen leiden ertoe dat de ondervraagde CEO's met enige voorzichtigheid kijken naar de vooruitzichten voor hun eigen bedrijf de komende twaalf maanden. Zowel wereldwijd als in Nederland heeft slechts dertig procent van de CEO's veel vertrouwen in omzetgroei de komende tijd. Over de ontwikkelingen in de hun nationale economie en vooral de wereldeconomie zijn ze positiever.

Macro-optimisme versus micro-realisme 

Hoofdeconoom Barbara Baarsma van PwC noemt deze uitkomst ‘macro-optimisme versus micro-realisme'. 'Bedrijven weten dat ze omzet uiteindelijk verdienen met executie, en juist daar zitten de knelpunten. De economie draait nu best goed, maar omzetgroei realiseer je pas als de fundamenten voor veranderingen binnen je bedrijf op orde zijn. Uit deze CEO Survey blijkt bijvoorbeeld dat bedrijven hun basis voor het toepassen van AI niet goed op orde hebben. Nederlandse CEO's geven als antwoord op een vraag in de Nederlandse survey bovendien aan last te hebben van interne weerstand wanneer zij maatregelen willen nemen om de arbeidsproductiviteit te verhogen. En productiviteitsgroei is een belangrijke voorspeller van omzetgroei. Daarnaast spelen krapte op de arbeidsmarkt, gebrek aan stikstofruimte en een overvolle infrastructuur de groeiambities van Nederlandse bedrijven parten. Nederlandse CEO’s zijn dus weliswaar positief over de conjuncturele vooruitzichten, maar deze structurele factoren remmen de productiviteits- en omzetambitie.'

Toepassen van AI

Het overgrote deel van de wereldwijde respondenten in de CEO Survey is bezig met toepassen van AI in werkstromen en processen. Dit gebeurt echter nog in bescheiden mate. Nederlandse CEO's lopen daar nog op achter.

PwC-partner en AI-expert Edwin van Bommel: ‘AI ontwikkelt zich sneller dan wat organisaties kunnen implementeren. Dat AI het meest wordt toegepast in sales, marketing en klantenservice, vind ik logisch. Daar wordt al jaren voorspellende AI toegepast. Je ziet nu dat ook GenAI daar veelvuldig wordt gebruikt om snelheid te verhogen en kosten te verlagen. Ik verwacht dat het grootschalig toepassen van AI in de operationele processen, bijvoorbeeld bij banken of in de zorg, en productontwikkeling leidt tot de volgende golf aan meetbare verbeteringen.'

Voordelen van AI

Wereldwijd rapporteert een minderheid van bedrijven die omzetgroei of kostenreductie. Van de respondenten zegt ongeveer een derde omzetgroei (29 procent) of kostenreducties (26 procent) te zien door de inzet van AI. Een aanzienlijk deel (22 procent) meldt juist kostenstijging. Verdere analyse wijst uit dat slechts twaalf procent van alle respondenten erin is geslaagd zowel omzetstijging als kostenreductie te realiseren. De Nederlandse respondenten rapporteren vijftien procent omzetgroei door AI en 24 procent kostenreductie.

Van Bommel: 'We zien al langer dat Nederlandse organisaties voorzichtig zijn met AI-toepassingen, net als in de hele EU. Ongetwijfeld hangt dit samen met de strengere regelgeving. Bedrijven die AI op een heel goede én verantwoorde wijze toepassen, realiseren waarde. Nederlandse en ook andere Europese bedrijven laten hier waarde liggen.'

AI-basis op orde

Uit de wereldwijde analyse blijkt dat bedrijven die hun 'AI-basis' op orde hebben, vaker omzetgroei en kostenreductie rapporteren. Die basis heeft betrekking op zaken als de cultuur van de organisatie, een duidelijke strategie, het investeringsniveau en de data-infrastructuur. Die is bij lang niet alle bedrijven optimaal en – opnieuw - lijkt Nederland hierbij achter te lopen. Overigens laat de analyse ook zien dat slechts een vijfde van het totale aantal respondenten het goed doet op al deze gebieden.

Edwin van Bommel: 'Alleen als je fundament op orde is, kun je opschalen. En de grote winst van AI is alleen te behalen als je het op grote schaal toepast. Ik raad CEO's daarom sterk aan om daarmee te beginnen en daar niet te lang mee te wachten. Het implementeren van technologie is relatief gemakkelijk; de basis in orde brengen om te bereiken dat deze technologie optimaal wordt ingezet, is veel moeilijker.'

Innovatie

De CEO Survey laat hetzelfde zien voor innovatie. Bedrijven die hun innovatiebasis (denk aan zaken als samenwerking met kennispartners, risicotolerantie) op orde hebben, verdienen meer aan de verkoop van nieuwe producten en diensten dan bedrijven zonder robuuste innovatiebasis. Afgezet tegen hun wereldwijde collega's, doen Nederlandse bedrijven het op dit gebied juist goed.

Reinvention

Hoewel Nederlandse bedrijven een sterke innovatiebasis hebben, blijft daadwerkelijke ‘reinvention’ achter. We zagen al dat Nederlandse CEO's achterlopen als het gaat om de inzet van AI in verschillende delen van de organisatie én op het realiseren van kostenreducties en omzetstijgingen. Uit een vraag die we alleen aan Nederlandse CEO's hebben gesteld, blijkt dat de belangrijkste reden waarom productiviteitsverhogende maatregelen niet worden genomen, weerstand binnen de eigen organisatie is.

Innovatie slaagt alleen als de eindgebruikers en hun stakeholders de technologie vertrouwen: ze moeten weten dat het veilig en verantwoord gemaakt is. Voor de toepassing van AI geldt dat nog sterker. Kloppen de uitkomsten? Is data zorgvuldig en verantwoord verzameld en gebruikt? Uit onze CEO Survey blijkt dat de meeste kwesties die betrekking hadden op het vertrouwen tussen bedrijven en stakeholders, het afgelopen jaar gingen over het gebruik van data, privacy en veilig en verantwoord gebruiken van AI. 

Vertrouwen heeft waarde

Uit verder onderzoek blijkt bovendien dat 'vertrouwen' zich in klinkende munt uitbetaald. Bij een vergelijking van de beursgenoteerde bedrijven in de wereldwijde respondentengroep komt naar voren dat bedrijven met weinig vertrouwensproblemen de afgelopen twaalf maanden gemiddeld negen procentpunten meer aandeelhouderswaarde realiseerden dan bedrijven met veel problemen.

PwC-expert Karin Meijer: 'CEO's geven aan dat stakeholders het meest kritisch zijn op datagebruik en privacy en het veilig en verantwoord inzetten van AI. Klanten willen niet dat hun persoonlijke gegevens op straat komen te liggen en willen transparantie over het gebruik van algoritmes. CEO's zijn zich hier sterk bewust van. De vraag waarmee zij zitten is: hoe doe ik dit goed? En hoe bescherm ik mijn organisatie tegen hacks en aanvallen. Dat is nog niet zo eenvoudig, omdat de technologie zo snel verandert.'

'Als CEO kun je een onzekere wereld niet zeker maken. Maar je kunt wel werken aan vertrouwen: zorg ervoor dat je de zaken die je wél zelf in de hand hebt, op orde zijn. Zoals sterke relaties, een goede samenwerking met stakeholders, klanten en leveranciers, robuuste processen en controles, transparantie en duidelijke rapportages ook op het gebied van de uitrol van AI en dataprivacy. Vertrouwen zorgt ervoor dat een onderneming beter presteert. Vertrouwen is een concurrentievoordeel. En dat geldt voor alle bedrijven, niet alleen de beursgenoteerde.'