Samenwerken aan veiligheid: kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven

Tegen deze achtergrond organiseerden PwC en Deltalinqs samen met partners VNCI, TLN/Fenex en KBN een symposium voor meer dan honderd bedrijven in het Depot van museum Boijmans in Rotterdam. Het thema: welke kansen biedt samenwerken met Defensie aan de Rotterdamse mainport? Bas Janssen, directeur van Deltalinqs: 'Bedrijven en defensie hebben elkaar keihard nodig om elkaar te versterken en de samenleving draaiend te houden in een woelige wereld. Zonder verdienvermogen kunnen we ook niet investeren'.

Investeringen creëren kansen voor het bedrijfsleven

Er liggen voor het Nederlandse bedrijfsleven aanzienlijke kansen in de defensieketen nu de overheid heeft toegezegd de kernuitgaven te verhogen tot 3,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp) in 2035. Dit betekent dat Nederland in de periode 2025-2030 alleen al zo’n 178 miljard euro in defensie gaat investeren. Daarvan kan naar schatting zo’n 41 miljard euro ten goede komen aan de Nederlandse maakindustrie. Daarnaast is Defensie van plan nog eens anderhalf procent van het bbp te investeren in het versterken van de bredere weerbaarheid en ondersteunende domeinen, zoals cybersecurity, logistiek en infrastructuur.

Recent onderzoek van PwC identificeert in dit speelveld zo’n 3.400 bedrijven die hierbij een rol kunnen spelen. De mainport Rotterdam biedt daarbij als logistieke hub van Europa en groot industrieel cluster goede kansen voor ondernemers. Ook de chemiesector, die het momenteel zwaar heeft, kan samenwerken met Defensie. Zo gaat Defensie dit jaar actief met de chemische industrie in gesprek en zal dit kwartaal nog met het ministerie van Economische Zaken een actieagenda presenteren om de bijdrage van chemie en materialen aan Defensie te versterken.

Drempels in de praktijk

PwC-expert mainport Bastiaan Evers: ‘In de praktijk zien we dat bedrijven veel vragen hebben. Ze weten vaak niet waar ze zich kunnen melden als ze willen samenwerken met Defensie en ze kennen de voorwaarden om samen te werken met Defensie veelal niet. Er zijn bijvoorbeeld strenge veiligheidseisen, verplichte certificeringen, restricties rondom inkoop en verkoop en allerlei andere compliance-kwesties. Financiering kan ingewikkeld zijn en je moet de weg vinden als toeleverancier in het defensie-ecosysteem. Ook moet je kunnen opschalen en weten waar de mogelijke financieringsmogelijkheden en -faciliteiten zich bevinden en hoe je deze kunt benutten.’

‘Tegelijkertijd zie je dat de relatie tussen Defensie en het bedrijfsleven decennialang op een laag pitje heeft gestaan, waardoor het ook voor Defensie niet altijd helder is wat de vraag is richting het bedrijfsleven. Ze kunnen elkaar dus nog niet goed vinden.’ De bijeenkomst in Rotterdam bood handvatten om daar verandering in te brengen. Spreker staatssecretaris Gijs Tuinman nodigde het bedrijfsleven daarbij nadrukkelijk uit.

Oproep vanuit Defensie: samen bouwen aan weerbaarheid

Tuinman: ‘Met de groeiende onzekerheid en onveiligheid in de wereld hebben we niet alleen een afschrikwekkende krijgsmacht nodig om onze huidige manier van leven te beschermen, maar ook een weerbare samenleving en een ronkende economie. Daarmee zijn we meteen bij het belang van onze Rotterdamse haven als logistieke draaischijf voor onze militaire bondgenoten. Het is wat dat betreft goed om ook mensen in de zaal te zien uit de transport en logistiek. Jullie zijn de zuurstof van de krijgsmacht om onze militaire mobiliteit te garanderen.’

‘Met het oog op de strategische autonomie willen we voor onze veiligheid niet afhankelijk zijn van onbetrouwbare of zelfs vijandelijke partijen’, stelde Tuinman. ‘Daarom willen we graag samenwerken met Nederlandse bedrijven. Iedereen die denkt iets voor Defensie te kunnen betekenen, mag contact met ons opnemen. Zorg daarbij dat je een onderscheidend mogelijk product oplevert. Dan zorgen wij dat we niet alleen het product zelf afnemen, maar ook actief verspreiden bij partners en bondgenoten over de hele wereld.’

Inkoopprincipes en het belang van ecosystemen

Samenwerken met Defensie stelt je als ondernemer voor een aantal cruciale vragen. Om dit vorm te geven organiseert Defensie regelmatig challenges waarin gezamenlijk met de markt naar oplossingen wordt gezocht voor actuele behoeften van Defensie. Eén van deze challenges gaat bijvoorbeeld over de vraag welke mogelijkheden er zijn om een uitgeschakeld gevechtsvoertuig ter plaatse repareren met 3D-geprinte onderdelen – ofwel Battle Damage Repair (BDR). Deze challenge wordt binnenkort opnieuw geopend en bedrijven kunnen zich hierop gaan inschrijven.

Vertegenwoordigers van Defensie gaven tijdens het event aan dat ze bij de inkoop een aantal fundamentele uitgangspunten hanteren. Eén van de belangrijkste is het omlaag brengen van de risico’s. Met het oog op leveringszekerheid wil Defensie zijn spullen het liefst dicht bij huis halen, bij leveranciers die ook productiefaciliteiten hebben en die bij voorkeur géén monopolist zijn, want dat werkt afhankelijkheid in de hand. Defensie ziet daarom graag samenwerking tussen partijen, zodat er meerdere leveranciers beschikbaar zijn. Dit is een gamechanger voor de wijze waarop Defensie inkoopt en kan alleen als Industrie en Defensie samen de schouders eronder zetten.

Lessen uit de praktijk

Op het evenement waren ook vertegenwoordigers van bedrijven met ervaring in zakendoen met Defensie. Zoals een leverancier uit de chemische industrie, die aangaf dat zijn bedrijf niet bij Defensie op de radar stond, omdat het geen zogeheten orginale-apparatuurfabrikant (oem) is, maar een grondstof levert voor producten die door defensie gebruikt worden. ‘We zijn uniek in onze markt omdat we al onze basismaterialen in Europa kopen. Bij het verlies van onze productiecapaciteit lopen Nederland en de EU het risico om afhankelijk te worden van partijen buiten de Europese invloedsfeer. Om het belang van strategische autonomie onder de aandacht te brengen hebben we daarom samen met een andere leverancier (die producten levert voor soortgelijke toepassingen) een industriegeluid laten horen. Vervolgens zijn we samen gevraagd om een toepassing te ontwikkelen, die inmiddels klaar is om getest te worden.’

Een vertegenwoordiger uit de logistiek gaf aan dat Defensie een actieve rol van potentiële deelnemers op prijs stelt. ‘Zo komen we zelf met een serie alternatieve routes en denken we mee over manieren om risico’s te verminderen. Zo staan onze vrachtwagens nooit onnodig stil, want dan zijn ze een makkelijk doelwit.’

Praktische handvatten voor ondernemers

Tijdens het evenement werden meerdere praktijkinzichten en concrete tips gedeeld met ondernemers die willen samenwerken met Defensie. Aan het eind van de bijeenkomst zette PwC-experts Willem-Jan Dubois en Henric van der Ent de tips voor ondernemers op een rij: ‘Vraag je als bedrijf af waar je zit in de toeleveringsketen. Het antwoord daarop bepaalt waar voor jou de kansen liggen en waar je kan aankloppen. Defensie is niet voor alle partijen de eerste partij om op af te stappen. Misschien moet je aankloppen bij één van de "system integrators or sub-component manufacturers", want die hebben ook behoefte aan logistiek of maakcapaciteit.’

Als je aan de slag wilt met Defensie, stel jezelf dan de volgende vier vragen:

1. Is mijn product of service relevant voor Defensie?
2. Waar moet ik zijn? Bij Defensie of bijvoorbeeld één van de oem’s?
3. Wat vraagt dit van mijn organisatie? Ben ik hier klaar voor? Kan ik dit?
4. Hoe kan ik het opschalen? En de flexibiliteit bieden die dit vraagstuk vraagt.

Meer dan een businesscase

Het evenement leerde tot slot dat samenwerken met Defensie niet alleen gaat om een interessante businesscase, maar ook om de maatschappelijke bijdrage. Evers: ‘Wat dat betreft zie je dat er bij steeds meer bedrijven een maatschappelijke antenne aangaat. We moeten dit als samenleving echt sámen doen. Dit geldt op NAVO- en Europees niveau, dit geldt voor Nederland en zéker ook voor de mainportregio waar we allemaal zo trots op zijn.’

Opgaven voor ondernemers die met Defensie willen samenwerken

• Maak een bewuste keuze voor de lange termijn. Defensie doe je er niet even bij.
• Bied transparantie in de volledige supplychain.
• Borg volledige herkomst zo dicht mogelijk bij huis.
• Productiefaciliteiten idem.
• Reduceer ook pro-actief logistieke risico’s.
• Probeer niet ‘the one and only’ te zijn als leverancier → opbouw ecosysteem en allianties zijn belangrijk.
• Toon zelf bereidheid tot investeren, leren en experimenteren.