Hoge energieprijzen vragen om gerichte actie van bedrijven en overheid

Energie-intensieve sectoren krijgen de zwaarste klap. Zo stijgen de variabele kosten in de aardolie-industrie met 48%, bij energiebedrijven met 28% en in de basismetalensector met 11%. Maar ook de agrarische sector, luchtvaart, horeca en –opvalllend – publieke dienstsectoren als scholen, bibliotheken en sportclubs, zien hun kosten met 3 tot 8% oplopen door afhankelijkheid van aardgas en olieproducten. Via toeleveringsketens werken hogere energiekosten bovendien door naar vrijwel alle andere sectoren.

Economische context fundamenteel anders

Hoewel de verdeling van de impact over de sectoren lijkt op die van de energiecrisis in 2022, is de economische context fundamenteel veranderd. Het energieverbruik is inmiddels lager, het aanbod diverser en de prijsstijgingen zijn minder extreem.

Tegelijkertijd ontbreekt de economische meewind van toen. De economische groei is gematigder, rentes zijn hoger en consumenten zijn gevoeliger voor prijsstijgingen. Dat maakt het voor bedrijven lastiger om kostenstijgingen door te berekenen aan afnemers zonder dat dit leidt tot vraaguitval. Waar in 2022 marges beter op peil bleven, komen ze nu structureel onder druk te staan.

Ons EPIM‑model laat zien dat de winstimpact substantieel kan zijn wanneer bedrijven hogere kosten slechts beperkt kunnen doorberekenen. Bij een doorrekening van 50% daalt de winstmarge, met name in de energie‑, basismetalen‑, landbouw‑, bouwmaterialen‑ en chemiesector met wel 4 tot 10 procentpunten. Voor de aardolie-industrie zou de winstdaling zelfs op kunnen lopen tot 30 procentpunten. Dit staat in groot contrast met een winstdaling van ongeveer 1 procentpunt wanneer kosten volledig kunnen worden doorgerekend en afnemers reageren zoals historisch gebruikelijk.

Wat kunnen bedrijven nu doen

De onzekerheid over de toekomstige prijsontwikkeling maakt voorspellen weinig zinvol. Voorbereiden aan de hand van scenario’s des te meer. Dit is waarschijnlijk niet de laatste energiecrisis: de vorige was 4 jaar geleden. Wie nu investeert in weerbaarheid, staat sterker bij de volgende schok. Bedrijven die in 2022 al ingrepen, voelen de huidige prijsstijgingen minder. Ook vandaag kunnen bedrijven aan de slag:

• Breng in kaart hoeveel fossiele grondstoffen -zowel direct (via energieverbruik en/of als grondstof) als indirect (via halffabricaten)- wordt gebruikt en waar dit vandaan komt.
• Beperk prijsschommelingen met een doordachte inkoopstrategie.
• Organiseer flexibiliteit in productie en energieverbruik.
• Investeer in reduceren van energieafhankelijkheid op (middel)lange termijn.
• Versterk keten- en locatiekeuzes.
• Kijk naast energiekosten naar overige kostenbesparingsopties, vooral als gestegen energiekosten nauwelijks gereduceerd of doorgegeven kunnen worden.
• Reken kostenstijgingen alleen door wanneer dit leidt tot winstverbetering.
• Reken niet op steun, maar neem zelf maatregelen.
• Neem beslissingen op basis van meerdere scenario’s.

Wat de politiek kan doen

De Europese Commissie werkt op dit moment aan wetgeving om de impact van hoge energieprijzen te adresseren. Naar verwachting zal hierover in mei 2026 meer duidelijk worden. Daarnaast zal het kabinet Jetten in de week van 20 april een steunpakket presenteren, nadat het voorgenomen steunpakket is besproken met de ministerraad en oppositiepartijen. Hierbij zijn de volgende aandachtspunten van belang: 

• Bied tijdelijke en gerichte (inkomens)steun aan kwetsbare huishoudens en strategische sectoren in plaats van brede generieke (prijs)maatregelen. 
• Stimuleer investeringen in energie-efficiëntie, flexibiliteit en lokale energieproductie om de economie structureel weerbaarder te maken. 
• Faciliteer vraagbeperking en gedragsverandering om de totale energievraag te verlagen. 
• Zorg voor een stabiel en voorspelbaar beleid, zodat bedrijven durven te investeren.
• Vermijd complexe of moeilijk uitvoerbare maatregelen zonder solide juridische basis.

Het perspectief is helder. De wereld van goedkope en stabiele energie ligt achter ons. Door nu te investeren in flexibiliteit, efficiëntie en onafhankelijkheid, bouwen we aan organisaties en een economie die beter bestand is tegen aanhoudende onzekerheid.