De invloed van een te vormen kabinet op het vestigingsklimaat

Het ondernemingsklimaat omvat de omstandigheden en factoren waarmee bedrijven te maken hebben bij het opzetten, ontwikkelen en laten groeien van hun activiteiten in Nederland. In het rapport Business Climate Heatmap 2025: Measuring Dutch Business Climate Trends brengen we 65 indicatoren samen die het ondernemingsklimaat bepalen, zoals menselijk kapitaal, infrastructuur, macro-economie, veiligheid, bestuur en handel.

Het ondernemingsklimaat is van cruciaal belang voor de Nederlandse samenleving omdat het direct bijdraagt aan economische groei, werkgelegenheid en innovatie. Een aantrekkelijk ondernemingsklimaat stimuleert bedrijven om te investeren, zich te vestigen en uit te breiden in Nederland, wat leidt tot meer banen, hogere productiviteit en een sterker verdienvermogen. Daarbij is een goed ondernemingsklimaat noodzakelijk om te kunnen investeren in arbeidsproductiviteitsgroei – dé sleutel tot duurzame economische vooruitgang in een vergrijzende samenleving. Bovendien bepaalt het ondernemingsklimaat in hoeverre Nederland kan concurreren met andere landen om talent, kapitaal en innovatie aan te trekken. Een gezond ondernemingsklimaat ondersteunt daarmee niet alleen het bedrijfsleven, maar ook de brede welvaart en het toekomstperspectief van alle Nederlanders.

De nieuwste Business Climate Heatmap laat echter zien dat het Nederlandse ondernemingsklimaat de laatste 3 jaar is verslechterd en nu even laag scoort als in het coronajaar 2020. De belangrijkste oorzaken zijn de verslechterde politieke stemming rond bedrijven en de hoge economische beleidsonzekerheid. Dat de verkiezingsuitslag nu een electorale basis lijkt te bieden voor consistent langetermijnbeleid, is dus een eerste kans om het ondernemingsklimaat te verbeteren.

Er zijn diverse opties onderzocht voor kabinetsvorming. Uiteindelijk hebben D66, CDA en VVD besloten een minderheidskabinet te vormen en zijn deze partijen tot een coalitieakkoord gekomen. Dit akkoord bevat een aantal concrete fiscale maatregelen en ook een aantal nog uit te werken voornemens voor fiscale maatregelen. Het perspectief ligt nadrukelijk op het versterken van het Nederlandse verdienvermogen. Ook wordt duidelijk aangegeven dat de coalitie het bedrijfsleven zekerheid wil geven dat een aantal belangrijke fiscale regelingen wordt behouden. Dit draagt bij aan stabiel overheidsbeleid. Er wordt ingezet op duurzaamheid en innovatie, met oog voor een Europees gelijk speelveld. De coalitie wil regels vereenvoudigen en administratieve lasten terugdringen, al blijven de plannen voor hervorming van het belasting- en toeslagenstelsel nog erg op hoofdlijnen. De hypotheekrenteaftrek blijft in stand, ondanks de goede argumenten deze af te schaffen. Het box 3-stelsel wordt (later) alsnog aangepast naar een heffing over vermogenswinsten en gerealiseerd rendement. Voor de fiscale behandeling van zzp’ers wordt een aangepast voorstel ingediend. De fors hogere defensieuitgaven worden gefinancierd door introductie van een zogenoemde vrijheidsbijdrage van burgers en bedrijven. Een volledig overzicht van de beoogde fiscale maatregelen vind je in in ons artikel 'Coalitieakkoord 2026: de fiscale maatregelen op een rij'.

Aangezien de drie partijen een minderheidskabinet zullen vormen (66 Tweede-Kamerzetels), moeten ze voor de afzonderlijke voorstellen steeds steun zoeken bij andere partijen. Dit kan betekenen dat de plannen uit het akkoord nog worden gewijzigd om voldoende steun te krijgen. Toch is het coalitieakkoord een belangrijke indicatie van de koers van de coalitie en het toekomstige kabinet.

Het coalitieakkoord en de bijbehorende budgettaire tabel laten zien dat voor het ondernemingsklimaat vooralsnog geen grote wijzigingen verwacht kunnen worden. Keuzes in de financiering zijn gebaseerd op prudent begrotingsbeleid, bezuinigingen en een forse vrijheidsbijdrage. Wat ons betreft, is het een gemiste kans dat er blijkbaar geen ruimte was voor het afschaffen van ondoelmatige fiscale regelingen die negatief geëvalueerd zijn. Hiermee kan wellicht verhoging van de lasten door middel van de vrijheidsbijdrage worden voorkomen en is mogelijk zelfs ruimte te creëren voor de broodnodige verlaging van de lasten op arbeid.  

Rapport Wennink

Op 12 december 2025 presenteerde Peter Wennink zijn rapport ‘De route naar toekomstige welvaart'. Wennink geeft aan dat het essentieel is te focussen op domeinen waar Nederland een strategische positie kan opbouwen en behouden. De domeinen waar hij de focus op wil leggen zijn:

• Digitalisering & AI;
• Veiligheid & Weerbaarheid;
• Energie- & Klimaattechnologie.
• Life sciences & Biotechnologie.

Het rapport Wennink geeft aan dat om het welvaartniveau op peil te houden Nederland  een economische groei nodig heeft van ten minste 1,5 tot 2.0 procent. Dit kan gerealiseerd worden door het arbeidsaanbod en/of de productiviteit te vergroten. Het rapport geeft aan dat voor het vergroten van de productiviteit moet worden ingezet op innovatie, en dat vraagt om investeringen.

De fiscaliteit is hierbij een randvoorwaarde, dat komt in het rapport terug bij elke investeringspropositie. Het gaat dan vooral om het fiscaal stimuleren van (R&D) investeringen,en het op peil brengen (oftewel verlagen) van de elektriciteitsprijzen. Wennink stelt dat de WBSO en de innovatiebox in stand moeten worden gehouden en dat de investeringsaftrekregeling gericht moet worden verruimd. Ook herhaalt het rapport een vaker gehoorde oproep: ondoelmatige fiscale regelingen moeten worden afgebouwd en afgeschaft.

Stabiliteit van beleid gaat hand in hand met stabiele, stimulerende fiscaliteit, zo stelt het rapport naar onze mening terecht. Het rapport geeft verder aan dat het Nederlandse fiscale stelsel ook beter moet worden afgestemd op dat van concurrerende EU-lidstaten. Nederland moet bovendien afzien van nationale belastingen bovenop EU-tarieven, zoals ook een nationale CO2-belasting, want dit creëert een oneerlijk speelveld binnen Europa.

Deze fiscale onderwerpen zien we in meer of mindere mate ook terug in het Coalitieakkoord en de verkiezingsprogramma’s van de genoemde partijen.

Onderstaand worden de belangrijkste fiscale maatregelen weergegeven die impact hebben op het bedrijfsleven (een * geeft aan dat de maatregel nog niet voorkwam in de verkiezingsprogramma's).

In de Coalitieradar hebben wij de fiscale maatregelen uit de verkiezingsprogramma's opgesomd die direct invloed hebben op het ondernemingsklimaat. Ook is toegevoegd waar uiteindelijk in het Coalitieakkoord op wordt ingezet, en de punten uit het rapport Wennink zijn genoemd. Zo is de ontwikkeling van partijprogramma’s naar het Coalitieakkoord te zien. Daarnaast is in de publicatie ook de budgettaire impact voor zover mogelijk aangegeven, zodat duidelijk is welke zwaarte bepaalde maatregelen hebben.