Governance van pensioenfondsen in het nieuwe stelsel

Wtp en andere factoren 

‘De Wet toekomst pensioenen (Wtp) maakt herijking van de governance noodzakelijk’, stelt Anne-Marie Roth-Verweij, PwC-expert pensioenrecht en governance. De Wtp introduceert nieuwe financiële en niet-financiële beleidskaders, vergroot de complexiteit tussen pensioen- en vermogensbeheer en verandert de verwachtingen van deelnemers, werkgevers en toezichthouders. ‘Maar het gaat niet alleen om de stelselwijziging. Ook door externe factoren zoals kunstmatige intelligentie (AI), duurzaamheid (ESG) en geopolitieke risico’s is het nodig om de governance opnieuw onder de loep te nemen. Zodra de nieuwe wereld voor een pensioenfonds zich aandient, moet de impact van deze ontwikkelingen op de hele organisatie van het fonds in kaart worden gebracht.’ 

In control blijven 

Om in een veranderende omgeving ‘in control’ te blijven, moeten fondsbesturen hun managementinformatie, risico-indicatoren en sturingsinstrumenten, waaronder communicatie- en beleggingsbeleid, opnieuw definiëren. Het monitoren en evalueren van prestaties, kansen, risico’s en acties is cruciaal om evenwichtige besluiten te nemen. ‘Effectieve governance gaat niet alleen over structuur op papier’, vertelt Jan Meijer, pensioenjurist en strategieadviseur bij PwC, ‘maar vooral over de manier waarop een organisatie in de praktijk werkt en welk gedrag dat oproept bij bestuurders en medewerkers. Dat wordt ook onderstreept in de Visie op Toezicht 2025-2028 van De Nederlandsche Bank.’ 

Governance in het nieuwe stelsel 

Een toekomstbestendig ontwerp vraagt om een combinatie van kennis van pensioenrecht, vermogensbeheer en actuariaat, én van communicatie, stakeholdermanagement, ESG en IT. Bestuur, bestuursbureau en intern toezicht moeten beschikken over professionele expertise en een evenwichtige samenstelling: pariteit (belangenvertegenwoordiging), diversiteit en relevante expertise, zoals hierna worden toegelicht, zijn essentieel. Nu de nieuwe pensioencontracten nog steeds solidaire componenten bevatten, is het van groot belang dat pariteit zichtbaar is verankerd in de langetermijnstrategie en de inrichting van bestuur en medezeggenschapsorganen. De bestaande bestuursmodellen bieden genoeg ruimte om een goede balans te vinden tussen pariteit en professionaliteit. De verdere inrichting van de organisatie en het versterken van de benodigde expertise als onderdeel van de bestaande governance komen hierna aan bod. 

Van commissies naar resultaatgerichte teams 

Roth-Verweij: ‘Wij pleiten voor multidisciplinaire teams in plaats van de klassieke commissies. De bestaande silobenadering wordt vervangen door een meer geïntegreerde aansturing en uitvoering. Zo breng je verschillende perspectieven samen en ontstaan innovatievere oplossingen.’ In het nieuwe stelsel kan één team bijvoorbeeld opereren op het snijvlak van vermogensbeheer, pensioenadministratie en communicatie. De kerntaak van dit team is het borgen van de samenhang tussen strategisch beleggingsbeleid, pensioenadministratie en communicatie richting beleggers, actieve deelnemers én gepensioneerden. Daarnaast kun je denken aan teams rond innovatie, digitalisering of duurzaamheid. 

Zelfevaluatie in pensioenketen 

Er is ook behoefte aan bredere (zelf)evaluatie. De nieuwe kaders en externe ontwikkelingen vragen niet alleen om reflectie binnen het bestuur, maar in de hele pensioenketen. Dat betekent nadenken over de samenwerking met sociale partners, toezichthouders, uitbestedingspartijen en deelnemers. Meijer: ‘Deze evaluatie biedt ook de mogelijkheid om het proces van besluitvorming en verantwoording periodiek tegen het licht te houden. De bestaande praktijk van zelfevaluatie voorziet hier naar onze mening maar ten dele in.’  

Kennis en competenties 

De transitie naar het nieuwe stelsel en maatschappelijke ontwikkelingen vragen om een bredere set aan kennis en competenties bij bestuurders en medewerkers en een verder verdiept deskundigheidsniveau op de verschillende onderdelen. Naast de traditionele evenwichtige belangenafweging en het creëren van draagvlak, verschuift de focus naar beheerste en integere bedrijfsvoering, keuzebegeleiding en duidelijke, evenwichtige informatie. Bestuurders moeten bedrijfsgerichter worden, met meer aandacht voor communicatie, maatschappelijke betrokkenheid en technologische ontwikkelingen, zoals AI en cybersecurity, bovenop de al bestaande ambities rond diversiteit. 

Belangrijke competenties voor het nieuwe stelsel zijn onder meer: 

• Verandervermogen en wendbaarheid om snel in te spelen op nieuwe wet- en regelgeving, technologische ontwikkelingen en veranderende verwachtingen van deelnemers en werkgevers.  
• Digitale weerbaarheid en IT-kennis om digitale risico’s en kansen te herkennen en te sturen op datakwaliteit, processen en systemen. 
• Communicatieve vaardigheden om complexe keuzes, risico’s en gevolgen helder en evenwichtig uit te leggen. 
• Stakeholdermanagement om deelnemers, sociale partners en interne gremia – online en offline – op de juiste manier te betrekken, met oog voor diversiteit en representativiteit.  
• ESG-expertise om duurzaamheidscriteria stevig te verankeren in beleid en besluitvorming.  
• Professioneel gedrag en zelfreflectie om blijvende ontwikkeling en effectieve zelfevaluatie mogelijk te maken. 

Waarop bijsturen en koers houden? 

‘We zien bij onze klanten allerlei positieve ontwikkelingen op bovenstaande punten,’ zegt Meijer. ‘ESG-criteria bijvoorbeeld zijn bij veel pensioenfondsen en vermogensbeheerders inmiddels een fundamenteel onderdeel van beleid. Met de ingang van de Wtp is het zaak om voor organisaties in de pensioensector om te bepalen in hoeverre ze op koers liggen en op welke onderwerpen ze kunnen bijsturen om de governance beter te laten aansluiten op de maatschappelijke ontwikkelingen.’ 

‘De governance van het pensioenfonds van de toekomst vraagt om visie, vakmanschap én duidelijke regie,’ stelt Roth-Verweij tot slot. ‘Organisaties die nu investeren in de juiste balans tussen pariteit, expertise en multidisciplinaire teams, leggen de basis voor stabiele, transparante en duurzame pensioensturing en zijn beter voorbereid op de complexe uitdagingen van morgen. Wij denken daar graag over mee, met een geïntegreerde aanpak, diepgaande kennis van de pensioenketen, oog voor maatschappelijke ontwikkelingen en slimme digitale oplossingen. Wil je meer weten? Laten we kennismaken.’