Volg investeringsstromen om te zien waar innovatie en groei ontstaat

Volgens Gijs van Leeuwen, Industry leader Private Equity bij PwC, is dat ook hoe investeerders ernaar kijken, namelijk durfkapitaal als indicator van economische reinvention. ‘Durfkapitaal is risicokapitaal. Het wordt ingezet op plekken waar investeerders verwachten dat nieuwe markten ontstaan. Niet alles slaagt, integendeel zelfs, maar waar het wel werkt zie je later vaak hoge en structurele groei terug.’

Vroeg signaal van economische beweging

Het onderzoek laat zien dat durfkapitaal vooral waardevol is als vroeg signaal, niet als directe aanjager van groei. ‘Van elke vier durfkapitaalinvesteringen mislukken er gemiddeld drie’, aldus Van Leeuwen. ‘Maar die ene succesvolle investering kan een disproportioneel groot effect hebben. Juist daardoor is durfkapitaal interessant want het laat zien waar het potentieel zit.

Barbara Baarsma, hoofdeconoom bij PwC, plaatst dat in een bredere economische context. ‘Durfkapitaal wordt vroeg ingezet, vaak nog voordat bedrijven winstgevend zijn. Daardoor zie je deze bewegingen nog niet terug in traditionele macro-economische indicatoren zoals bbp of werkgelegenheid. Maar in de data zien we wel degelijk dat durfkapitaal samenhangt met hogere productiviteit en meer bedrijvendynamiek in de jaren erna.’

Durfkapitaal als thermometer

In het onderzoek analyseert PwC de ontwikkeling van durfkapitaal sinds het begin van deze eeuw, uitgesplitst naar sectoren en regio’s. Daarbij zijn internationale databronnen zoals PitchBook, Refinitiv en Orbis gekoppeld aan Nederlandse COROP-regio’s.

Baarsma: ‘Je kunt durfkapitaal zien als kansradar. Het veroorzaakt geen groei op zichzelf, maar het laat zien waar de voorwaarden voor toekomstige groei ontstaan. Dat zijn precies de plekken waar kennis, talent, infrastructuur en ondernemerschap samenkomen. Dat wijst op ecosysteemwerking: waar al sterke condities bestaan, kan durfkapitaal zeer effectief zijn, en omgekeerd versterkt durfkapitaal zulke regio’s verder.’

Van Leeuwen vult aan: ‘Dat zie je ook terug in de bedragen. In het rapport laten we zien hoe investeringsvolumes zich ontwikkelen en hoe die samenhangen met sectorale specialisatie. Die cijfers maken zichtbaar dat het niet om incidenten gaat, maar om structurele verschuivingen.’

Van mono- naar polycentrisch innovatielandschap

Een van de meest in het oog springende trends is de regionale spreiding van durfkapitaal. Waar begin jaren 2000 nog circa twee derde van alle durfkapitaal deals plaatsvond in COROP-regio Groot-Amsterdam, is dat aandeel inmiddels gedaald naar ongeveer 30 procent. Sinds 2016 kent het merendeel van de Nederlandse regio’s jaarlijks ten minste één durfkapitaalinvestering.

‘Dat is een belangrijke ontwikkeling’, zegt Van Leeuwen. ‘Het betekent dat innovatie niet langer geconcentreerd is in één centrum, maar dat meerdere regio’s een eigen profiel ontwikkelen. Voor investeerders vergroot dat de keuzeruimte, voor de economie maakt het ons minder kwetsbaar.’

Baarsma ziet hierin een structurele versterking van het Nederlandse innovatielandschap. ‘In Nederland ontwikkelt durfkapitaal zich richting een polycentrisch model, met duidelijke niches per regio. Denk aan Eindhoven in hightech-maakindustrie, Delft in AI en data, en verschillende regio’s die zich richten op energie- en klimaatinnovatie. Dat vergroot het aanpassingsvermogen van de economie.’

Durfkapitaalinvesteringen hebben zich in de afgelopen 25 jaar steeds verder verspreid over Nederlandse regio’s

Verdeling van durfkapitaal deals per regio

Van durfkapitaal naar private equity

In de investeringsketen speelt durfkapitaal een duidelijke rol aan de voorkant. ‘durfkapitaal neemt het vroege risico’, zegt Van Leeuwen. ‘Zodra bedrijven hun technologie en businessmodel hebben bewezen, zie je dat private equity instapt. Dat is geen toeval, maar een logisch vervolg.’

Die doorstroom maakt durfkapitaal tot een belangrijke voorloper van bredere kapitaalbewegingen. Sectoren waar durfkapitaal succesvol is, trekken later ook andere vormen van kapitaal aan, vooral in technologiegedreven domeinen. “Het gaat dan vaak om software en AI, die de laatste jaren de sterkste groei in durfkapitaal activiteit laten zien, en om hightech maakindustrie: die zich onderscheidt door duurzame waardecreatie en een relatief lage uitval’, aldus Van Leeuwen. ‘Daarnaast zien we cleantech snel opkomen.’

In de afgelopen jaren is door durfkapitaal in toenemende mate geïnvesteerd in cleantech en AI

Technologieën naar aantal deals in 2‑jarige intervallen vanaf 2010

Succes anders definiëren

Het onderzoek laat zien dat sectoren als hightech maakindustrie en zorg relatief lage uitvalpercentages kennen onder durfkapitaal‑gesteunde bedrijven. Dat roept de vraag op of succes anders moet worden gedefinieerd dan alleen in termen van snelle groei of unicorns.

‘Die cijfers nodigen uit tot herwaardering’, zegt Baarsma. ‘Misschien moeten we minder focussen op financiële modetrends en spectaculaire groeiverhalen, en meer op weerbaarheid en langdurig verdienvermogen. Juist die bedrijven blijken vaak structurele bijdragen te leveren aan productiviteit, werkgelegenheid en innovatie.’

Van Leeuwen herkent die verschuiving in de markt. ‘Investeerders kijken steeds vaker naar de kwaliteit van groei. Naar schaalbaarheid, robuustheid en de mate waarin een bedrijf tegen een stootje kan. Dat past bij een volwassener investeringsklimaat.’

Europa, kapitaalmarkten en internationale stromen

De analyse laat ook zien dat durfkapitaal sterk internationaal verweven is. Nederlandse investeerders investeren relatief veel in de Verenigde Staten, terwijl Nederland tegelijkertijd buitenlandse investeringen aantrekt.

‘Dat is goed te verklaren’, zegt Baarsma. ‘Een aanzienlijk deel van dit kapitaal komt van pensioenfondsen, die investeren met een sterke focus op rendement en internationale risicospreiding. Daar komt bij dat Europese kapitaalmarkten nog altijd versnipperd zijn, waardoor het lastiger is om op schaal te opereren zoals in de VS. Tegelijkertijd heeft Nederland sterke innovatie-ecosystemen die internationaal aantrekkelijk zijn voor investeerders.’

Van Leeuwen ziet hier ook een strategische opgave. ‘Wil Europa concurrerend blijven, dan is verdere verdieping van de kapitaalmarkt essentieel. Voor ondernemers betekent dit dat internationale oriëntatie steeds belangrijker wordt, ook in een vroege fase.’

Wat heb je hieraan?

In een tijd waarin economieën zich voortdurend moeten aanpassen en reinvention eerder regel dan uitzondering is, krijgt deze analyse extra betekenis.

Aan het einde van het interview vertelt Baarsma gepassioneerd. ‘Dit gaat uiteindelijk over keuzes. Over waar we talent opleiden, waar we infrastructuur bouwen en welke innovaties we ruimte geven. Durfkapitaal helpt ons om die keuzes beter onderbouwd te maken, omdat het laat zien waar ondernemers en investeerders samen toekomst zien.’

Van Leeuwen sluit zich daarbij aan: ‘Voor ondernemers, investeerders en beleidsmakers biedt dit onderzoek een kader. Door te begrijpen waar waarde naartoe beweegt, kun je betere strategische beslissingen nemen. Of het nu gaat om groei, samenwerking of internationale expansie.’

Verdieping

Wie wil begrijpen waar economische waarde in beweging is, vindt in het volledige rapport een uitgebreide analyse van data, trends en implicaties.