Veiligheid is van vele ministeries

De bestorming van het Capitool in Washington, begin dit jaar, maakte pijnlijk duidelijk dat de verwevenheid van de huidige maatschappij onverwacht tot veiligheidsissues kan leiden. Op sociale media en digitale platforms riepen aanhangers van president Trump al weken op tot een protestmars. Toen deze ‘digitale bestorming’ oversloeg naar de fysieke wereld en ook daadwerkelijk gebeurde, was de politie in Washington compleet overrompeld. De Nationale Garde, de federale reservetroepen, moesten uiteindelijk te hulp schieten.

De bezetting van het Amerikaanse parlementsgebouw toonde weer eens aan dat tegenwoordig alles met elkaar is verweven en dat criminaliteit en dus de bestrijding daarvan niet meer op de traditionele manier kan gebeuren. De georganiseerde misdaad bouwt drugslaboratoria in gewone woonwijken en gebruikt rijtjeshuizen als dealerpunten. Oorlogen en conflicten tussen landen worden meer en meer digitaal uitgevochten en cybercrime is een lucratieve business geworden.

Fundamentele verandering in benadering veiligheid

Zo zijn interne en externe veiligheid diep met elkaar verbonden en zorgen mondiale gebeurtenissen voor nationale en lokale effecten, en omgekeerd. Dit vraagt om een fundamentele verandering in de benadering van veiligheid. Wij stellen vast dat het thema veiligheid inmiddels bij meer ministeries dan alleen Justitie en Veiligheid, en Defensie op de agenda staat. En als dat nog niet het geval is, wel zou moeten. Denk daarbij aan de ministeries van BZ (externe veiligheid), BZK (informatievoorziening en democratie), EZK (intellectueel eigendom en de uitdagingen rond technologie), LNV (voedselveiligheid), VWS (voorkomen en bestrijden van pandemieën). De samenhang en afstemming daartussen vraagt steeds meer aandacht.

Een belangrijke rol is weggelegd voor bedrijven en burgers

Maar veiligheid is allang niet meer alleen van de overheid. Bij het creëren van veiligheid is een verwevenheid tussen overheid, bedrijvenen burgers gewenst. Wij schreven al eerder dat voor een veilige samenleving een intensieve samenwerking tussen partijen met zicht op criminaliteit nodig is, zowel op lokaal als op (inter)nationaal niveau. Niet alleen publieke organisaties moeten onderling samenwerken bij het voorkomen, bestrijden en beheersen van criminaliteit, maar zij moeten ook steeds nadrukkelijker de samenwerking opzoeken met private partijen.

Nieuwe manier van werken

De afgelopen tien jaar zijn er al diverse verbanden tussen publieke en private partijen ontstaan. Zo delen de politie en IT-bedrijven onderling kennis en expertise om cybercriminaliteit tegen te gaan en zijn de grootbanken verenigd in samenwerkingsverbanden met de politie en het Openbaar Ministerie om witwassen en terrorismefinanciering aan te pakken. Ook Defensie werkt steeds meer samen met private partijen om te zorgen dat de toeleveringsketens weerbaar en systemen inzetbaarheid zijn.

Deze ‘genetwerkte’ samenleving vraagt van betrokken overheidsinstanties wel een ‘moderner’ HR-beleid. Specifieke functies zullen in de toekomst vaker worden uitbesteed aan de private sector. Deze instanties kunnen daarbij nadenken over vormen van duaal of gedeeld werkgeverschap. Gelukkig zien we bij de Nationale Politie en Defensie dat de mogelijkheden voor zijinstromers zijn verhoogd. Daar zoeken ze bewust naar cyberspecialisten en forensische onderzoekers, die niet het klassieke carrièrepad hoeven te doorlopen. Bij andere ministeries is op dat gebied nog werk te verrichten.

Tijd voor nieuw sociaal contract

Deze andere benadering van veiligheid heeft dus, zoals gezegd, niet alleen gevolgen voor de overheid. Ook (grote) bedrijven en burgers moeten hun verantwoordelijkheid nemen. Het nieuwe kabinet zal dit aspect op een goede manier over alle departementen moeten organiseren en zorgen dat als het gaat om gezondheid, voedsel, ICT, energie, water, straatcriminaliteit, cybercrime of territoriale veiligheid de juiste mensen aansluiten. Daarbij moet het dan private partijen en burgerinitiatieven betrekken. Met dit ‘nieuwe sociale contract’ ontstaan er hopelijk samenwerkingsverbanden die de veiligheid van iedereen garanderen.