Beveiliging is niet de rem op je AI-strategie; ze is de versneller

PHP2Shell liet zien wat er gebeurt als organisaties geen zicht hebben op hun eigen kwetsbaarheid: ze komen tot stilstand. Nu kunstmatige intelligentie (AI) zowel het bedrijfsleven als aanvallers sneller laat opereren, zullen de organisaties die cybersecurity zien als een bedrijfsstrategie en niet als een kostenpost, de meeste waarde realiseren, zegt PwC-expert Ivo van Bennekom.

Toen op 21 oktober twee kritieke kwetsbaarheden in de scripttaal PHP openbaar werden gemaakt, beperkten organisaties in heel Europa binnen enkele uren hun digitale dienstverlening of haalden die offline. Bij de meeste was niet ingebroken. Ze trokken de stekker eruit omdat ze één vraag niet snel genoeg konden beantwoorden: zijn we kwetsbaar?  

Zo ziet ‘beveiliging regelen we later wel’ er in de praktijk uit als beveiliging niet wordt gezien als iets dat de bedrijfsvoering mogelijk maakt. Geen aanval. Stilstand, in veel gevallen voor langere tijd.

De duurste aanname in je AI-strategie

De meeste bestuurders hebben beveiliging, en AI-beveiliging in het bijzonder, stilzwijgend onder ‘kosten’ geschaard. Het is de begrotingspost die de CISO moet verdedigen, de belasting op innovatie, iets wat je aanscherpt zodra AI zijn waarde heeft bewezen. Die reflex is niet alleen verkeerd. Het is de duurste aanname in je AI-strategie.

Dit is de ongemakkelijke waarheid: de organisaties die zich het veiligst voelen, lopen meestal de grootste risico’s. Niet omdat ze zijn aangevallen, maar omdat er nog niets is misgegaan. En ‘er is nog niets misgegaan’ is geen beveiliging. Het is een gebrek aan inzicht en verantwoordelijkheid. Vorige maand ontdekten veel organisaties die zich veilig voelden binnen één middag dat ze geen zicht hadden op hun eigen kwetsbaarheid. 

AI versnelt je bedrijfsvoering én je aanvallers

De kwetsbaarheden in PHP waren niet nieuw. Wat veranderde, was hoe snel je ze kon vinden en hoe snel je kon aantonen dat ze daadwerkelijk te misbruiken waren. Volgens analyses van het incident droegen AI-modellen bij aan de volledige levenscyclus: het ontdekken van de kwetsbaarheden, het ontwikkelen van exploits, het analyseren van herstel en het valideren van de uiteindelijke patches. Frontier AI creëert geen nieuw soort dreiging. Het laat bestaande dreigingen sneller verlopen. 

AI zorgt dus nu op twee fronten tegelijk voor versnelling. Buiten je organisatie verkort het de tijd tussen het ontdekken en het uitbuiten van een kwetsbaarheid. Binnen je organisatie verspreidt het zich sneller dan je beveiligingsteam kan bijhouden. Zicht houden is een race geworden en de meeste organisaties weten niet eens of ze eraan meedoen.

Waarom AI-agents je bestaande beheersmaatregelen ondermijnen 

Dan zijn er nog agents. De stap van AI die ondersteunt naar AI die handelt, doorbreekt de beheersmaatregelen die je voor mensen en API’s hebt ingericht. Agents voeren onvoorspelbare handelingen uit. Ze communiceren met andere agents, waardoor kleine fouten zich opstapelen tot kettingreacties van storingen die niemand kan herleiden. Ze lekken gegevens uit systemen waarmee ze interageren. En aanvallers leren hun autonomie tegen je te gebruiken.

Combineer nu die twee trends. Aanvallers kunnen binnen enkele uren kwetsbaarheden vinden en uitbuiten. Ondertussen draaien er in je systemen agents met daadwerkelijke toegangsrechten. Als je op een gewone dag geen antwoord kunt geven op ‘waar bevindt onze AI zich, wat doet die en wie heeft de controle?’, kun je dat midden in een incident zeker niet.

Wat verlies van controle werkelijk kost

Als kritieke systemen uitvallen, blijven de gevolgen niet beperkt tot een regel in een risicoregister. Ze raken de bedrijfsvoering, zijn zichtbaar en treden onmiddellijk op. De recente cyberincidenten laten opnieuw zien dat de schade direct en openbaar is als je de controle verliest over de systemen waarop je bedrijfsvoering draait. 

Stel je nu dezelfde verstoring voor, maar dan veroorzaakt door een autonome agent die beslissingen neemt waarop niemand toezicht houdt, met een grondoorzaak die niemand kan achterhalen en met een snelheid en op een schaal die niemand voorziet. Dat is geen scenario voor het volgende decennium. Het is het risicoprofiel van de agentische AI die veel organisaties op dit moment inzetten. 

Dit benadrukt opnieuw hoe belangrijk het is om je weerbaarheid te versterken. Een helder inzicht in welke bedrijfsprocessen het meest weerbaar moeten zijn om je organisatie draaiende te houden, helpt je een praktische strategie te ontwikkelen.

Waarom ‘later beveiligen’ een verliezende AI-strategie is

Het grootste deel van de markt ziet het nog steeds als een afweging: snelheid óf veiligheid, innovatie óf controle. Dat is het niet, en de cijfers laten dat zien. Onze wereldwijde AI Performance Study wijst uit dat organisaties die vooroplopen met AI 7,2 keer zoveel AI-gedreven omzet- en efficiëntiewinst behalen als vergelijkbare organisaties. Die voorlopers sloegen governance niet over om snel te kunnen handelen. Ze bouwden een stevige basis, inclusief beveiliging en governance, die ze het vertrouwen gaf om AI breder en sneller in te zetten. 

PHP2Shell laat dezelfde les in realtime zien. Technologie zonder governance gaat niet snel vooruit. Ze gaat vooruit totdat er iets gebeurt, en komt dan abrupt tot stilstand. De organisaties die binnen enkele uren konden antwoorden op ‘lopen we risico?’ konden kiezen wat ze draaiende hielden. De organisaties die geen antwoord konden geven, hadden helemaal geen keuze.

Daarom hoort beveiliging in je AI-strategie thuis, niet ernaast als een kostenpost waarop je kunt bezuinigen. Het is geen verzekering tegen de nadelen. Het is de motor achter de voordelen.

Naleving betekent niet dat je voorbereid bent

Veel bestuurders gaan ervan uit dat hun continuïteitsplannen en hun naleving van DORA en NIS2 betekenen dat ze voorbereid zijn. Maar ze zijn voorbereid op een lager tempo. Regelgeving stelt een minimum. Ze definieert niet de kritieke kern van je organisatie en is geschreven voor een wereld waarin reactietijden in dagen werden gemeten. 

De cijfers bevestigen dit. PwC’s Global Digital Trust Insights laat zien dat slechts 39 procent van de verantwoordelijken voor beveiliging, risico en bedrijfsvoering een volledig geformaliseerd, geïntegreerd continuïteitsplan heeft dat specifiek ingaat op cyberrisico’s. Wanneer de klok in uren tikt, is die kloof geen technisch detail. Het is een risico op bestuursniveau.

De echte beperking voor AI zit bij je mensen

Als de inzet van AI stokt, gaan de meeste bestuurders ervan uit dat de technologie er nog niet klaar voor is. De gegevens uit ons onderzoek naar digitaal vertrouwen vertellen een ongemakkelijker verhaal. Bij Nederlandse organisaties is de belangrijkste rem op het geven van meer autonomie aan AI-agents niet de volwassenheid van de technologie. Het is kwaadwillende manipulatie van AI-systemen (52 procent), versterkt door een tekort aan de juiste vaardigheden. Elders in de wereld wijzen bestuurders nog steeds naar de technologie. In Nederland wijzen we naar onszelf.

Dat zou moeten veranderen waarin je investeert. Zonder mensen die AI kunnen besturen, beveiligen en tegen manipulatie beschermen, zul je AI niet opschalen, of zul je dat roekeloos doen. De 55 procent van de Nederlandse organisaties die prioriteit geeft aan uitgaven voor de beveiliging van AI en autonome agents, is niet voorzichtig bezig. Zij nemen het echte knelpunt voor opschaling weg. 

Hoe beveiliging als strategie er in de praktijk uitziet

Als beveiliging de versneller is, is het belangrijk om het vertrouwen op te bouwen waarmee je AI overal kunt inzetten. Terwijl je nog steeds binnen enkele uren kunt aangeven wat die doet en waar risico’s bestaan.

• Bouw een centrale besturingslaag voor AI-beveiliging
  Een centraal controlepaneel voor AI-beveiliging biedt één gemeenschappelijke basis voor inzicht, controle en verantwoordelijkheid voor je modellen, applicaties, agents en gegevens. Deze vervangt je bestaande beveiliging niet, maar verbindt en breidt die uit en dwingt één standaard af voor de AI die je inkoopt, bouwt en gebruikt. Het ontwerp is modulair, zodat deze laag zich net zo snel aanpast als de technologie.
• Behandel AI-agents als identiteiten, niet als functies
  Stop met het behandelen van agents als functies die je inschakelt. Behandel ze als semiautonome identiteiten, met passende governance, toegangscontroles en monitoring, net als bij iedere menselijke gebruiker of API.
• Bepaal vóór de crisis wat moet blijven draaien
  Als je niet alles op tijd kunt herstellen, wordt de vraag: wat moet absoluut blijven draaien? Door je minimum viable company te definiëren, dwing je jezelf die vraag vooraf te beantwoorden. Het gaat om de kritieke diensten, processen, gegevens, mensen en externe partijen die je niet kunt missen. Ook maakt dit concentratierisico’s zichtbaar, bijvoorbeeld wanneer meerdere kritieke processen van één leverancier afhankelijk zijn. Beoordeel jezelf op drie tijdsmaatstaven:
  • Tijd om inzicht te krijgen: kunnen we snel vaststellen of onze kritieke bedrijfsprocessen, inclusief de AI die daarin wordt gebruikt, risico lopen?
  • Tijd om het risico in te dammen: kunnen we het risico isoleren zonder alles stil te leggen?
  • Tijd om veilig te herstellen: kunnen we de bedrijfsvoering met vertrouwen herstellen?

Dit alles is niet alleen de verantwoordelijkheid van de CISO. Het vraagt om een gezamenlijk operationeel model, gedeelde telemetrie en duidelijke beslissingsbevoegdheden binnen de directie en het bestuur.

Drie vragen voor je volgende bestuursvergadering

1. Als morgen een kwetsbaarheid van de omvang van PHP2Shell openbaar wordt gemaakt, kunnen we dan binnen enkele uren vaststellen of onze kritieke bedrijfsprocessen, en de AI en agents die daarin draaien, risico lopen?
2. Hebben we bepaald wat moet blijven draaien, inclusief de externe partijen en AI-diensten waarvan we afhankelijk zijn?
3. Hebben we vooraf besloten wat we bewust uitschakelen, of zijn we van plan die beslissing pas voor het eerst midden in een crisis te nemen?

De kern: vertrouwen maakt het echte verschil

Bestuurders die succesvol zijn in het AI-tijdperk, zijn niet degenen die het snelst gingen of degenen die alles dichttimmerden. Het zijn degenen die inzagen dat dit nooit tegenstellingen waren.

Als je vanaf het begin beveiliging inbouwt, kun je verder en sneller gaan, met het vertrouwen dat je bestuur, je klanten en je medewerkers nodig hebben om je te laten doorgaan. Geen innovatie ten koste van controle. Innovatie dankzij controle.

PHP2Shell zal niet de laatste keer zijn dat je op korte termijn met deze vragen wordt geconfronteerd. De enige vraag die nog rest, is dus of je kunt zien wat je AI, en alles waarmee die in aanraking komt, op dit moment doet. Als je dat niet kunt, ben je niet veilig. Je bent alleen nog niet op de proef gesteld.