Een koffer vol kansen voor Ghanese dorpelingen

Als de wereldwijde watervoorziening niet verbetert, zullen in 2030 volgens de Verenigde Naties miljarden mensen geen toegang hebben tot veilig drinkwater, een randvoorwaarde voor leven, gezondheid en welzijn. De Nederlandse startup Element15 brengt daar in Ghana, West-Afrika, dorp voor dorp verandering in met een innovatief waterfilter. PwC helpt om er een economisch duurzame, schaalbare oplossing van te maken.   

Element15 kwam voort uit enkele spontane experimenten van oprichter Ingmar Barendregt, eerst om urine te gebruiken voor de extractie van fosfor, later om urine om te zetten in schoon water. Het ‘engineeren in de achtertuin’, zoals hij het noemt, legde de basis voor Element15 – genoemd naar het 15de element in het periodiek stelsel, fosfor. ‘De proeven met urine bleken te complex voor doorontwikkeling. In 2022 ontdekte ik tijdens een bezoek in Namibië dat ik wél een handig systeem in handen had voor het verwijderen van bacteriën, zware metalen en sediment uit drinkwater. Op dat moment dacht ik: dít wil ik doen. Kort daarna nam ik ontslag bij mijn toenmalige werkgever, PwC.’ 

Het BAR filtersysteem

In Noord-Ghana, waar miljoenen mensen zonder schoon en veilig drinkwater leven, heeft Element15 inmiddels 190 lokale waterbronnen getransformeerd; in Tanzania zorgen inmiddels 50 waterbronnen in vijf rurale gemeenschappen voor schoon en veilig drinkwater. Element15 doet dit door de installatie van het zogeheten BAR filtersysteem, een innovatieve waterzuiveringstechnologie verpakt in een handzame blauwe koffer. ‘De innovatie zit ‘m in het feit dat we de technologie kunnen aansluiten op de huidige watervoorziening in afgelegen dorpen,’ vertelt Ingmar. ‘Het systeem heeft geen stroom nodig, kan worden aangesloten op een bestaande bron of tank, en levert met een capaciteit van meer dan 3.300 liter water per uur genoeg om een heel dorp van veilig drinkwater te voorzien. Het gezuiverde water voldoet aan de eisen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en heeft dezelfde smaak en kwaliteit als flessenwater. En we kunnen de filters aanpassen op situatie-specifieke verontreinigingen.’

PwC in actie

Via een contact tussen Ingmar en Friso Wiegman, director bij Public Sector Consulting van PwC, vond in september 2023 een eerste meeting plaats tussen de twee organisaties. Friso: ‘Toen we hoorden over Element15 en de uitdagingen die Ingmar aangaat, wilden we graag onderzoeken of er een rol zou zijn voor ons. PwC deelt vaak kennis, vaardigheden en competenties op pro bono basis met maatschappelijke organisaties. Iedereen bij PwC kan daaraan meedoen, het wordt zelfs aangemoedigd.’ Al snel stond er een viertal nieuwe actiepunten op de PwC-agenda:

• Helpen bij een investeringsaanvraag van Element15.
• Adviseren over het openen van een vestiging in Ghana.
• De belastingafdracht in de verschillende betrokken landen inregelen.
• Een businessmodel ontwikkelen, met als doel Element15 subsidieonafhankelijk te maken.  

Een duurzaam verdienmodel

Friso legt uit waarom dat laatste punt belangrijk is voor de toekomst van het project: ‘Subsidies kunnen helpen om een project als dit op te starten. Toch zien we helaas vaak dat projecten die geen duurzaam financieel model ontwikkelen onder druk komen te staan als de subsidies afnemen.’ Ingmar: ‘De BAR wordt op locatie door lokale monteurs van Element15 geïnstalleerd. Het onderhoud vraagt om continue investeringen, bijvoorbeeld voor het vervangen van filters en het betalen van lokaal onderhoudspersoneel. De lokale gemeenschap heeft daar niet de middelen voor. In het model dat we samen met PwC hebben ontwikkeld zijn opbrengsten en kosten in balans. Dat zorgt voor economische verduurzaming en maakt opschaling mogelijk.’  

Meer omzet, meer impact

Het model is gebouwd op ‘CO₂-credits’, vertelt Friso. ‘Dankzij de BAR hoeven mensen hun water niet meer te koken op open vuur om het veilig te maken voor consumptie. Dat levert dus een meetbare reductie op van de uitstoot van schadelijke broeikasgassen, zoals CO₂. De emissiereductie rekenen we om in Gold Standard gecertificeerde carbon credits.’

Ingmar is enthousiast over het model. ‘Carbon credits helpen externe partijen op weg richting klimaatdoelen, terwijl Element15 operationeel blijft en kan uitbreiden.’ Met de toenemende omzet uit de verkochte credits hoopt Ingmar dat Element15 rond 2028 kan opschalen naar andere continenten. ‘Meer BAR-systemen betekent meer veilig drinkwater en minder broeikasgassen. Dat betekent weer meer carbon credits, dus meer inkomsten en investeringsruimte, en steeds meer impact: een opwaartse spiraal.’  

Gelijke kansen

Element15 draagt zo bij aan schoon en veilig drinkwater, armoedebestrijding, klimaatdoelen en andere Sustainable Development Goals (SDGs). Maar ook aan kansengelijkheid, een belangrijk thema in de maatschappelijke strategie van PwC Nederland. Friso: ‘De BAR geeft dorpelingen meer kans op een gezond en lang leven. Zeker kinderen, onder wie watergerelateerde ziekten als diarree en cholera veel slachtoffers eisen. Door de introductie van de BAR zien we op scholen minder ziekte, minder afwezigheid, en meer kans op een diploma en een betere toekomst. Vrouwen zijn minder druk met hout sprokkelen en water koken, en hebben meer tijd voor bijvoorbeeld scholing of werk. Daarnaast creëert Element15 lokaal banen voor beheerders en onderhoudsmonteurs. Op al die fronten zien we dat er meer en betere kansen ontstaan voor kansarme bevolkingsgroepen.’

Als collega’s

Zonder PwC was Element15 niet zover gekomen als het nu is, stelt Ingmar. ‘Behalve de concrete adviezen en acties waar het PwC-team voor tekende, draagt de reputatie van hun organisatie bij: als je zegt dat je advies krijgt van PwC, geeft dat vertrouwen bij andere partijen, wereldwijd. Bovendien is het fijn samenwerken: ze communiceren helder, geven hun volle aandacht aan de vraagstukken, zetten de juiste specialisten in en werken supersnel – voor ik het wist was de volgende afgesproken stap alweer genomen. Ondernemen is spannend, soms eenzaam. Met Friso en de andere PwC’ers heb ik een team van mensen om me heen die met me samenwerken als naaste collega’s.’