PwC's tweede barometer grond-, weg- en waterbouw

De spanningen in de GWW-markt (en in de brede bouwnijverheid) leiden tot maatschappelijke vraagstukken. Nederland staat voor een ongekend grote infrastructuuropgave. Wegen, bruggen, sluizen en dijken vragen dringend om onderhoud of vernieuwing terwijl de budgetten en milieukaders beperkt zijn. GWW-bedrijven kampen op hun beurt met een zeer krappe arbeidsmarkt en stijgende kosten. 

Volle orderportefeuilles bij GWW-bedrijven zijn niet zomaar ontstaan 

‘De GWW-markt is complex en zaken liggen genuanceerd’, zegt Ten Cate. ‘De volle orderportefeuilles zijn niet zomaar ontstaan. Investeringen zijn de afgelopen jaren vertraagd door Covid-19, de stikstofproblematiek en vertraagde besluitvorming. Daarnaast lag de bottleneck de afgelopen jaren niet zozeer bij de capaciteit van de bedrijven, maar bij de overheid zelf. Er is lange tijd veel te weinig slagkracht geweest om een idee of project te vertalen naar een concrete aanbesteding. Vergelijk het met een fles ketchup waar eerst niks uitkomt, maar die zo langzamerhand begint te druppelen, wat leidt tot vele uitvragen op de markt.'  

GWW-bedrijven kampen met schaarste met prijsstijgingen als gevolg  

Er waren en zijn dus verschillende problemen aan de vraagkant, maar dat geldt ook voorde aanbodkant. Bedrijven kampen met aanhoudende  personeels- en materieelkrapte  in een wereld waarin grondstoffen schaarser dreigen te worden. Uit de GWW-barometer blijkt bovendien dat het ziekteverzuim relatief hoog is, wat een efficiënte inzet van de capaciteit verder beperkt. 

De stabilisatie van de kostenontwikkeling die het afgelopen jaar zichtbaar was, blijkt van korte duur. De kosten gaan opnieuw omhoog, vooral gedreven door een scherpe stijging van energieprijzen. Deze ontwikkeling is een directe doorwerking van de geopolitieke onrust in het Midden-Oosten op een sector die sterk afhankelijk is van dieselaangedreven materieel en energie-intensieve productieprocessen.  

Te hoge kosten kunnen leiden tot uit- of afstel van investeringen 

‘Dus ook die aanbodkant moet aan de slag’, vindt Ten Cate. 'Als de overheid een brug wil vervangen of vernieuwen, maar de geraamde kosten enorm hoog uitvallen, dan is er een kans dat de overheid uiteindelijk afziet van de investering en gaat zoeken naar andere oplossingen of alternatieven. In sommige gevallen zien we al dat dit gebeurt, met name in het buitenland. Een bekend voorbeeld is het Highspeed 2-project in het Verenigd Koninkrijk of de hogesnelheidslijn in Californië. Beide projecten kennen een fors mindere omvang dan oorspronkelijk geambieerd werd.' 

Schrappen of uitstellen van projecten leidt vaak tot nevenschade, zoals langdurig omrijden of het voortduren van verkeersbottlenecks. 'Dat is maatschappelijk gezien ook niet heel erg aantrekkelijk’, erkent ten Cate. 'Maar geld kan maar een keer uitgegeven worden en er zijn ook andere terreinen waar belastinggeld naar toe moet.'  

Minder complexe projecten, meer standaardisatie 

Ten Cate roept overheden om projecten minder complex te maken. 'De projecten zijn nu zo complex, omdat alle stakeholders tevreden gehouden moeten worden. Eenvoudigere projecten kennen minder risico's voor de bouwers en lenen zich bovendien veel meer voor standaardisatie en optimalisatie. Zeker als projecten deels repetitief zijn, waardoor innovaties sneller lonen en er geleerd kan worden in de uitvoering.'

GWW-bedrijven zouden meer moeten kunnen investeren in innovatie en daarvoor worden beloond. Juist omdat de markt goed rendeert - bedrijven zitten minder te springen om extra werk - is daarvoor volgens Ten Cate financiële ruimte in de sector. De ruimte voor het verbeteren van efficiency is er volgens hem ook: de bouwnijverheid staat niet bekend als de meest innovatieve sector in Nederland.

Maar ook als de sector vol inzet op het verhogen van de arbeidsproductiviteit door standaardisatie, industrialisatie en automatisering, is de overheid aan zet om minder maatwerk te vragen. Ten Cate: 'ik zeg wel eens: als je een energiehuisje vijf keer hebt neergezet, dan weet je wel hoe het moet en kan de efficiency omhoog. Maar als de overheid vervolgens gaat vragen om dan weer een schuin dakje en dan weer een ander vormpje of kleurtje voor een betere inpassing, dan gaat het nog niet werken.' 

Beide kanten van de markt moeten in beweging komen 

In de GWW-markt en de bouwnijverheid in het bijzonder gaan veranderingen veelal moeizaam, verzucht Ten Cate. ' Er zijn wel oplossingen te bedenken, maar dan moeten beide kanten van de markt in beweging komen. Overheden kunnen bijdragen aan lagere kosten door minder eisen te stellen, meer in te zetten op standaardisatie, niet alle wensen te honoreren en procedures te versnellen. Aannemers kunnen bijdragen door meer in te zetten op innovatie, maar ook door weer meer te investeren in capaciteit en groei waardoor de spanning afneemt maar ook bedrijven meer voorbereid zijn op de toekomst.'