De rechtsstaat vormt een fundamenteel onderdeel van onze samenleving. Voor burgers, ondernemers en organisaties is toegang tot het recht cruciaal. PwC deed in 2022 onderzoek naar oplossingen voor een toekomstbestendige rechtspleging en rechtshandhaving.
Het vertrouwen in de rechtsstaat is – net als in 2022 – onderwerp van gesprek. Een sprekend voorbeeld hiervan is de NPO-serie De wankelende rechtsstaat, waarin journalist Coen Verbraak de bedreigingen, geweld en druk op de rechtsstaat belicht. Het is duidelijk dat structurele verbeteringen en vernieuwingen nodig zijn om de uitdagingen voor een toekomstbestendige rechtspraak en rechtshandhaving aan te gaan. De rechtsketen werkt daarom hard aan innovatie en verbetering, gericht op toegankelijkheid, samenwerking en vertrouwen.
Deze blog is de eerste in een reeks waarin we dieper ingaan op onze aangedragen oplossingen uit 2022 en actuele voorbeelden uit de praktijk delen. We eindigen met een aantal kansen die wij zien voor de toekomst. In deze blog bespreken we het centraal stellen van burgers en het verbeteren van hun toegang tot recht. Hiervoor lichten we de ontwikkelingen uit bij het Juridisch Loket en deelt Falko Dekkers, regiohoofd Zuid-Oost en programmamanager Dienstverlening van Morgen, zijn visie. Het Juridisch Loket is een landelijke organisatie voor eerstelijnsrechtshulp. Via hun website, met hun gratis telefoonnummer en op meer dan 50 plekken in het land helpen zij per jaar honderdduizenden mensen met gratis juridisch advies.
Van juridische vraag naar duurzame oplossing
Toegang tot recht betekent meer dan alleen toegang tot een advocaat of rechter. Het stelt burgers, bedrijven en organisaties – ‘rechtzoekenden’ – in staat om juridische problemen op te lossen. Of het nu gaat om contractuele geschillen, arbeidsrechtelijke kwesties, problemen rondom sociale zekerheid of gezondheidszorg, belastingzaken of strafrechtelijke kwesties – rechtzoekenden krijgen in al deze situaties te maken met het recht. In veel gevallen hebben zij daarbij behoefte aan passende, toegankelijke en begrijpelijke ondersteuning om hun probleem op te lossen.
Goede, laagdrempelige juridische hulp en ondersteuning bij problemen kan bijdragen aan het vergroten of herstellen van vertrouwen in de maatschappij en overheid. Problemen worden steeds complexer en raken daarbij aan verschillende domeinen, denk hierbij aan een werkconflict dat leidt tot schulden- en woonproblematiek. Door dit soort multiproblematiek is het steeds minder vaak mogelijk dat één organisatie of instantie zelfstandig een duurzame oplossing kan bieden voor de rechtzoekende. Het is belangrijk dat organisaties samenwerken, door over de grenzen van hun ‘eigen’ taken heen te kijken en te werken aan het echt verder helpen van rechtzoekenden. Dit kan bijvoorbeeld door een persoonlijke benadering, afgestemd op de uiteenlopende behoeften van verschillende doelgroepen. Dit klinkt misschien eenvoudig, maar dat is het niet.
Van hulpvraag naar houvast: rechtzoekenden écht verder helpen
Het Juridisch Loket is zo’n organisatie die haar dienstverlening continu doorontwikkelt om rechtzoekenden effectief te helpen. Juridisch adviseurs worden getraind om de vraag achter de vraag nog beter te herkennen en zo beter in te schatten wat de burger echt verder helpt. Naast juridisch advies nemen de adviseurs, waar nodig en passend, extra stappen om te komen tot een oplossing voor de rechtzoekenden. Zoals het benaderen van instanties als de woningbouwvereniging bij hulpvragen over achterstallig onderhoud, of het opstellen van brieven bij onjuiste energienota’s.
Om mensen met complexe, vaak overlappende problemen effectief te ondersteunen, werkt het Juridisch Loket intensief samen met sociale en juridische partners. Dekkers geeft aan: ‘Een belangrijke stap hierin is de inzet van de – recent aangestelde - regioregisseurs, die zich fulltime richten op het opbouwen en versterken van regionale netwerken.’ Deze samenwerking krijgt concreet vorm in initiatieven zoals het Huis van het Recht. Na Heerlen opende in maart 2025 officieel een tweede huis van het Recht in Breda. Daarnaast vind je de juridisch adviseurs van het Loket steeds vaker op plekken waar ook andere maatschappelijke instanties te vinden zijn, zoals bibliotheken, wijkcentra of gemeentehuizen.
Sinds kort krijgen rechtzoekenden bij het Juridisch Loket, wanneer dit passend is, een adviesdocument mee. Dit document, dat samen met juridisch adviseurs is ontwikkeld, bevat in begrijpelijke taal een concreet plan met vervolgstappen. Uit de eerste ervaringen van rechtzoekenden blijkt dat het adviesdocument hoog scoort op bruikbaarheid en duidelijkheid. Dit helpt om het advies om te zetten in actie.
Toekomstbestendige rechtshulp begint bij luisteren naar de rechtzoekende
Falko Dekkers is trots op hoe de organisatie de behoeften van rechtzoekenden centraal stelt in de doorontwikkeling van haar dienstverlening. Hij benadrukt het sociale hart van de medewerkers: zij zetten zich dagelijks in om mensen écht verder te helpen.
Dekkers ziet in samenwerking de sleutel. Alleen door krachten te bundelen kunnen zij rechtzoekenden écht verder helpen: ‘Toegang tot het recht is een fundament van onze rechtsstaat. Het Juridisch Loket bouwt daarom aan een toekomstbestendige organisatie die bijdraagt aan een rechtvaardigere samenleving. We werken samen met partners die hetzelfde doel delen: mensen helpen en problemen oplossen. Want alleen door onze krachten te bundelen, kunnen we écht het verschil maken voor rechtzoekenden.’
Tegelijkertijd groeit de vraag naar hulp, wat leidt tot een spanningsveld. Hoe zorg je voor de balans tussen het helpen van zoveel mogelijk mensen én het nemen van de tijd om dieper te gaan, te investeren in samenwerking en de toegankelijkheid verder te verbeteren?
Drie adviezen voor toekomstbestendige rechtshulp
Om rechtzoekenden duurzaam en effectief te blijven helpen, zijn het maken van scherpe keuzes en de inzet van slimme middelen essentieel. Op basis van praktijkervaringen en inzichten uit de ondersteuning van het Juridisch Loket bij hun opgave delen wij drie concrete adviezen die niet alleen daar, maar ook voor andere maatschappelijke organisaties relevant zijn:
- Maak heldere keuzes in doelgroep en aanpak
Niet elke rechtzoekende heeft dezelfde mate van ondersteuning nodig. Een gerichte aanpak is mogelijk wanneer duidelijk is wat de mate van iemands zelfredzaamheid is en of een oplossing alleen bereikt kan worden met persoonlijke hulp. Zet digitale en geautomatiseerde middelen gericht in voor rechtzoekenden die daarmee om kunnen gaan. Op deze manier is de ondersteuning effectief en met een persoonlijke aanpak waar nodig. - Richt een regierol in ‘over organisaties heen’
Afspraken maken en samen optrekken in een zaak is een eerste stap in multidisciplinaire samenwerking. In de praktijk is dat niet altijd genoeg en kunnen dingen ‘in het midden blijven liggen’ als de rollen en taken onduidelijk zijn. Door regioregisseurs aan te wijzen, zoals bij het Juridisch Loket, of te werken met regiehouders die organisatie-overstijgend een casus overzien, weten burgers die hulp nodig hebben altijd bij wie zij terecht kunnen en is de integrale zorg gewaarborgd. - Onderzoek de mogelijkheid van technologie als versterker van de dienstverlening
(Generatieve) AI biedt kansen om rechtzoekenden sneller en beter te helpen. Denk aan zelf gegenereerde adviezen, slimme chatbots en tools die juridisch adviseurs ondersteunen bij complexe casussen. Technologie kan ook processen slimmer inrichten. Zoals het plannen van afspraken, het standaardiseren van adviezen en het digitaal contact verbeteren. Technologie vervangt niet de menselijke maat, maar versterkt deze en creëert meer ruimte voort contact. Dit maakt hulp toegankelijker en efficiënter.
Over de auteurs
