De inzet van (generatieve) artificiële intelligentie in de audit

Data is de olie van de 21e eeuw, en organisaties die ruwe data efficiënt weten om te zetten in relevante inzichten, producten en diensten, zullen floreren. De inzet van AI is nodig om optimaal gebruik te kunnen maken van de waarde in data. AI heeft de potentie om mensen veel uitvoerend werk uit handen te nemen en kan daarmee bijdragen aan het opvangen van bestaande en verwachte arbeidstekorten. Gezien de tekorten aan accountants en stijgende werkdruk, is een plausibel gevolg dat AI ook wordt ingezet in audits. Deze inzet zal over tijd leiden tot een transformatie van auditprocessen. Dit artikel gaat in op de vraag hoe AI de audit van de toekomst mede zal vormgeven en welke voordelen dit oplevert voor gecontroleerde organisaties. Deze voordelen zitten enerzijds in de samenwerking tussen de accountant en de gecontroleerde organisatie op het gebied van data-acquisitie, en anderzijds in de verbeterde inzichten die accountants uit data kunnen halen.

Samenwerking in data-acquisitie: de sleutel tot efficiëntie en inzicht

Zowel voor een AI-gedreven bedrijfsvoering als voor de externe accountantscontrole is datakwaliteit van cruciaal belang. Daarbij is de input van data allesbepalend voor de output. Om bruikbare input (en dus bruikbare output) te krijgen, is het belangrijk dat de inputdata gestandaardiseerd wordt. Standaardiseren houdt in dat data uit verschillende systemen op dezelfde manier worden verzameld en verwerkt. Vergelijk het met een fabriekslijn voor frisdrank: net zoals elk flesje op dezelfde manier bij de vulmachine komt, moet data uit verschillende systemen gestandaardiseerd worden verzameld en verwerkt. In het geval van data-acquisitie vormen application programming interfaces (API’s) de brug tussen de systemen van een organisatie en de softwarepakketten van grote ontwikkelaars. Deze API’s zorgen voor een efficiënte en geautomatiseerde verwerking van data, vergelijkbaar met de soepele doorstroming van flesjes door een fabriek. Ze bieden ook de mogelijkheid om communicatie tussen gecontroleerde organisatie en de accountant te optimaliseren, waardoor samenwerking en datadeling makkelijker worden. Dit is waar de samenwerking tussen organisatie en accountant een cruciale rol speelt.

De ontwikkeling van AI Agents zal de acquisitie en verwerking van data in de nabije toekomst aanzienlijk veranderen. Deze geavanceerde technologieën kunnen routinematige taken, zoals gegevensinvoer en analyse, automatiseren en geautomatiseerd detailcontroles uitvoeren om zekerheid te verkrijgen over de vraag of transacties vrij zijn van een afwijking van materieel belang.

Voornoemde samenwerking en technologische ontwikkeling leveren twee belangrijke voordelen op.  Als data geautomatiseerd kan worden opgehaald, hoeven medewerkers aanzienlijk minder tijdrovende handmatige handelingen uit te voeren bij het verzamelen van data voor de accountantscontrole.

Daarnaast kunnen accountants de verzamelde ruwe data verwerken in twee cruciale eindproducten:

• het wettelijk vereiste controlebewijs voor de externe accountantscontrole (uitmondend in de controleverklaring); en
• waardevolle inzichten voor organisaties, waarmee accountants hun natuurlijke adviesfunctie versterken in lijn met de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO), door proactieve en op maat gemaakte aanbevelingen te bieden die de bedrijfsvoering ondersteunen.

De toekomst van de audit is ‘human-led', met technologie als motor

De efficiëntieslag als gevolg van de gestandaardiseerde verwerking van data en de inzet van AI geeft accountants de tijd om zich te richten op wat echt belangrijk is. Het stelt ze in staat om de unieke menselijke kwaliteiten beter te benutten zoals begrip van complexe zakelijke kwesties, het toepassen van een professioneel-kritische instelling en het oplossen van nieuwe complexe vraagstukken. Naar verwachting zal in de toekomst de waarde van een accountant dan ook niet alleen liggen in het controleren van de jaarrekening en het naleven van wettelijke vereisten, maar juist in het vermogen om organisaties op basis van data te wijzen op potentiële risico’s in de bedrijfsvoering. Door de unieke combinatie van diepgaande financiële kennis en bedrijfs- en sectorkennis te combineren met relevante datasets, kunnen accountants beter inzicht geven in de impact van bijvoorbeeld stijgende energiekosten op de bedrijfsvoering. Zo’n data-gedreven aanpak stelt ze in staat om proactief te adviseren en te anticiperen op toekomstige uitdagingen. Hierdoor blijven organisaties een voorsprong behouden in een steeds veranderende markt.

Tegelijkertijd blijft het cruciaal dat accountants een professioneel-kritische instelling hebben en conform de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VBGA) niet ongepast op technologie vertrouwen. Het aantrekken van nieuw talent en trainen van huidig personeel is belangrijk om te zorgen dat alle medewerkers succesvol AI in hun dagelijkse dienstverlening gebruiken.

Technologie ondersteunt, maar vervangt de menselijke oordeelsvorming niet. Juist in complexe situaties is het de accountant die, met kennis van de organisatie, sector en regelgeving, de juiste context weet te duiden. Daarom worden probleemoplossend vermogen, een onderzoekende geest, nieuwsgierige en lerende houding, ethisch gedrag en professioneel-kritisch denken sleutelattributen voor accountants van de toekomst. Het is cruciaal dat accountants technologie gebruiken als hulpmiddel zonder er blind op te vertrouwen. Ze moeten zich daarbij onder andere bewust zijn van potentiële ‘bias’. Wanneer het AI-model of de technologie complexer wordt, moet de accountant ervaren collega’s met de benodigde specialistische technische vaardigheden aan zijn of haar opdrachtteam toevoegen om de kwaliteit en betrouwbaarheid te (blijven) waarborgen.

Deze ‘human-led, tech-powered’ aanpak zorgt ervoor dat AI de kernwaarden van het beroep versterkt. Technologie fungeert als motor, waarbij het de accountant is die richting geeft en de fundamentele beginselen van het beroep centraal stelt in zijn of haar handelen.

Conclusie

De verdere opkomst van (moderne) AI zal leiden tot een transformatie in de audit, en daarmee ook voor gecontroleerde organisaties. Waar momenteel nog maandelijks terugkerende Excel-sheets de interne rapportage vormen, zal in de toekomst steeds meer naar data-gedreven oplossingen worden gezocht, zoals dashboards, voorspellende modellen en geautomatiseerde koppelingen met andere systemen. Deze ontwikkeling biedt zowel organisaties als hun accountants de kans om samen te werken en te profiteren van efficiëntie, diepgaandere inzichten en betere risicosignalering.