‘Weet welke geopolitieke krachten impact hebben op de organisatie en handel daarnaar’

Blom en Naoum Néhmé lanceerden in het voorjaar van 2025 ‘Impact van geopolitiek’ in opdracht van Stichting Management Studies (gelieerd aan VNO-NCW.)  Het boek is het resultaat van een uitgebreid onderzoek waarin beide auteurs de samenwerking opzochten met experts van Instituut Clingendael, een strategisch succesvolle zet zo bleek later. Naoum Néhmé: ‘Stichting Management Studies stuurde in het voorjaar van 2023 een uitvraag voor een onderzoek van de impact van geopolitiek op het bedrijfsleven aan zowel wetenschappelijke instellingen, denktanks als advieskantoren. Eerder vonden Remko en ik een inschrijving op basis van onze expertise in het bedrijfsleven alleen niet heel kansrijk. Er moest een bredere basis gelegd worden. Waardoor het idee ontstond om samen op te trekken met experts in het bezit van stevige theoretische kennis. Die kennis vonden we in Rem Korteweg en Maaike Okano-Heijmans van Instituut Clingendael.’  

Het nut van het transmissiekanalen-model 

Voor het onderzoek ontwikkelden Blom en Naoum Néhmé een tweetal modellen die bedrijven kunnen toepassen om inzicht te krijgen in hun strategie ten opzichte van het geopolitieke spectrum. Blom: ‘In het boek behandelen we het tranmissiekanalen-model, dat bedrijven en hun managers inzicht biedt in waar ze staan binnen het geopolitieke spectrum en op welke manier je als bedrijf wordt geraakt. Voor elk bedrijf zal dat een andere route en uitkomst zijn. Daarop volgt een doorlichtingskader waarin we uitlichten hoe je verschillende bedrijfsaspecten kunt inrichten om beter om te gaan met geopolitieke ontwikkelingen. Denk aan het optuigen van een team dat verantwoordelijk is voor de monitor op geopolitieke ontwikkelingen en op basis daarvan het maken van een strategie-ontwerp.’ 

De urgentie van geopolitieke zorgen 

‘Impact van geopolitiek’ ging vrij snel in tweede druk en de Engelse vertaling is onlangs verschenen; een duidelijk teken dat het boek het gevoel van urgentie over het onderwerp binnen het bedrijfsleven heeft aangewakkerd. Dat merken Naoum Néhmé en Blom ook in de boekingen voor lezingen en de gesprekken die ze met klanten voeren. Blom haalt als voorbeeld de recente CEO Survey van PwC aan waarin bijna twee derde van de 93 Nederlandse ceo’s zegt dat zij hun cybersecurity gaan intensiveren als reactie op de wereldwijde spanningen. ‘De uitkomst is een helder signaal dat het onderwerp leeft en dat er zorgen zijn. Het heeft ook te maken met het feit dat Nederland een kleine open economie is. Bij groei en uitbreiding moeten Nederlandse bedrijven bijvoorbeeld snel zaken kunnen doen met andere landen, waardoor ze sneller blootgesteld worden aan geopolitieke ontwikkelingen.’  

Blom signaleert een belangrijke trend als het gaat om de huidige situatie op het geopolitieke toneel. ‘Namelijk de manier hoe de Verenigde Staten momenteel omgaat met oude bondgenoten. Begrijp me niet verkeerd, de Verenigde Staten zijn nog steeds dominant, maar het vermogen om op lange termijn de wil op te leggen op andere landen, is tanende. Je ziet dat het de nadagen zijn van de suprematie en dat de VS toch de macht moet delen met China.’

‘Economische omvang is grote machtsfactor’ 

‘De statistieken liegen er inderdaad niet om’ valt Naoum Néhmé bij. “China is de VS economisch voorbijgestreefd wat betreft de maakindustrie. Waarbij je ziet dat de omvang van de economie van een land een grote machtsfactor is. Je bent immers een grote afzetmarkt en daarmee aantrekkelijk voor buitenlandse bedrijven. En je hebt meer mogelijkheden om je producten te exporteren. Het grillige handelen van de VS drijft internationale bedrijven vanzelf naar andere wereldmarkten, naar Azië bijvoorbeeld en landen als Vietnam en India. Dat is een ontwikkeling die niet meer is te stoppen. Toch blijven er nog twee kanalen waarin de VS voorlopig blijft domineren en dat is ten eerste de dollar; wereldwijd de munt voor transacties en reserves bij centrale banken. Het tweede is defensie. Geen enkel land is nog in staat om te tippen aan de superieure militaire technologie van de VS.’  

‘Subsidieonzekerheid biedt ook kansen’ 

Blom: ‘Nederlandse bedrijven zouden zich minimaal moeten afvragen wat geopolitiek betekent voor hun organisatie; hoe beïnvloeden bepaalde geopolitieke krachten het bedrijf? Daarop kun je direct of indirect op handelen. Dat is waarop we lezers van ons boek willen uitdagen.’  In het boek geven de auteurs middels diverse voorbeelden van bedrijven handvatten hoe om te gaan met die geopolitieke krachten. Zo illustreren de auteurs de toepassing van het transmissiekanalenmodel met een fictief mkb-bouwbedrijf en geven ze voorbeelden uit de praktijk, bijvoorbeeld hoe het Rotterdamse Havenbedrijf omgaat met sancties. Ook andere type sectoren kunnen geraakt worden door geopolitieke ontwikkelingen, bijvoorbeeld Nederlandse culturele instellingen die deels afhankelijk zijn van overheidssubsidies. Hoe kijken de auteurs naar deze sector als het gaat om geopolitieke impact?  

Naoum Néhmé: ‘Als culturele instelling voel je direct en indirect de implicaties van geopolitiek. Subsidiestromen nemen af omdat de overheid de eigen begroting aanpast vanwege geld dat naar defensie gaat. Dat vraagt in ieder geval om diversificatie van inkomensstromen, wat voor grote onzekerheid kan zorgen in de culturele en educatieve sector. Indirect levert die onzekerheid ook nieuwe kansen op. Door op zoek te gaan naar nieuwe partnerschappen in de sector bijvoorbeeld. Veel westerse culturele instellingen hebben allianties. Maak daar gebruik van, net zoals bedrijven dat al doen. Kijk over de grens en zoek je partners op in bijvoorbeeld Azië of Afrika.’ ‘Culturele instellingen kunnen ook een maatschappelijke rol spelen die iets afwijkt van het culturele aspect. Door de rol aan te nemen van opvang- of informatiecentrum bij de huidige crisis bijvoorbeeld. En vlak het belang van goede stakeholdersdialoog niet uit, dat benadrukken we ook in het boek. Houd die gesprekken met de overheid levendig zodat je tijdig weet welke geopolitieke maatregelen van overheidswege worden genomen’, vult Blom aan.  

’Geopolitiek niet alleen zien als bedreiging’ 

Dat geopolitiek kansrijk kan zijn wordt nadrukkelijk door Naoum Néhmé en Blom in het boek aangehaald. Blom: ‘Geopolitiek wordt vaak als risico of bedreiging gezien. Maar als je als organisatie weet wat je handelingsperspectief is, dan ontstaan er mogelijkheden. Denk aan exportbedrijven die zichzelf als alternatief kunnen aanbieden wanneer een bepaalde exporteur op de sanctielijst staat. Of wanneer je als organisatie de middelen en flexibiliteit hebt, kun je nadenken over een andere afzetmarkt of het ontwikkelen van een heel ander product.’ 

Geopolitiek maakt weerbaar 

Tot slot: de geopolitieke storm raast vooralsnog voort; het Nederlandse bedrijfsleven roert zich en het boek ‘Impact van geopolitiek’ stuurt aan op meer bewustzijn van bedrijven en de rol die zij kunnen innemen in het geopolitieke krachtenveld. Naoum Néhmé en Blom denken voorzichtig na over een vervolg op dit boek. Blom: ‘We kunnen de bedrijven uitnodigen die in het boek staan, opnieuw interviewen over de stand van zaken en wat ze hebben gedaan sinds we hen spraken. 

Mondialisering komt niet ten einde maar het krachtenveld verplaatst zich; landen gaan zich anders organiseren en verenigen. Dat geldt ook voor bedrijven.’  ‘In ons boek geven wij handvatten in hoe bedrijven weerbaarder kunnen worden, zowel in hun primaire- als hun ondersteunende processen. Ik ben benieuwd welke acties de bedrijven gaan ondernemen om die weerbaarheid vorm te kunnen geven’, besluit Naoum Néhmé.