Productiviteit wordt dé groeimotor in een vergrijzende economie

• De mondiale arbeidsmarkt kantelt.
  Terwijl de Nederlandse en Europese beroepsbevolking krimpt, groeit het arbeidsaanbod vooral in delen van Afrika en Azië. Bedrijven krijgen daardoor te maken met structurele arbeidsschaarste en een mondiale concurrentiestrijd om talent.
• Productiviteit wordt de belangrijkste motor van groei.
  Bedrijven kunnen steeds minder groeien door meer mensen in te zetten en zullen meer waarde per gewerkt uur moeten creëren door technologie, innovatie en een slimmere organisatie van werk.
• Voorbereiding vraagt om drie gerichte keuzes.
  Bedrijven moeten processen automatiseren en vereenvoudigen, medewerkers voortdurend nieuwe vaardigheden laten ontwikkelen en hun internationale strategie voor het aantrekken en behouden van talent verbreden. 

Jarenlang konden bedrijven groeien door extra personeel aan te trekken. Die groeiformule raakt uitgewerkt. Door vergrijzing en dalende geboortecijfers groeit de Nederlandse beroepsbevolking nauwelijks meer en zal zij op termijn krimpen. Tegelijkertijd groeit de vraag naar arbeid door onder meer de energietransitie, digitalisering, woningbouw en de stijgende zorgvraag. 

Daardoor verandert demografie van een maatschappelijk thema in een strategisch bedrijfsvraagstuk. Barbara Baarsma, Chief Economist bij PwC, licht toe: ‘Nederland profiteerde decennialang van een groeiende beroepsbevolking. Dat demografische dividend is voorbij. We staan aan het begin van een demografische aardverschuiving. Terwijl de beroepsbevolking in Nederland en veel andere Europese landen krimpt, groeit zij juist snel in delen van Afrika en Azië. Voor Nederland betekent dat dat toekomstige economische groei steeds minder zal komen van extra arbeid en steeds meer van arbeidsproductiviteit, innovatie en de slimme inzet van talent.’

Productiviteit wordt een strategische prioriteit

Het goede nieuws is dat arbeidsschaarste niet alleen een risico vormt, maar ook een krachtige stimulans kan zijn voor innovatie. Internationaal onderzoek laat zien dat schaarste aan arbeid investeringen in automatisering, arbeidsbesparende technologie en productiviteitsverhogende innovaties aanjaagt. 

Voor bedrijven betekent dit dat productiviteit een expliciete strategische prioriteit moet worden. Dat begint met het automatiseren van routinematige werkzaamheden, het benutten van AI en data-analyse en het vereenvoudigen van processen. Maar technologie alleen is niet voldoende. Structurele investeringen in om- en bijscholing zijn minstens zo belangrijk om medewerkers effectief met nieuwe technologieën te laten werken en hun inzetbaarheid te vergroten. 

Volgens Baarsma maakt ‘vergrijzing productiviteit meer een noodzaak dan een keuze. Organisaties die technologie, AI en vaardigheden slim combineren, kunnen ook in een krappere arbeidsmarkt blijven groeien.’

Traditionele talentbronnen drogen op

Productiviteitsgroei alleen zal de gevolgen van vergrijzing niet volledig opvangen. In veel sectoren blijven mensen onmisbaar. Tegelijkertijd komen steeds minder arbeidsmigranten uit landen die zelf met sterke vergrijzing kampen. Nederland werft nog altijd veel werknemers uit landen als Polen en Roemenië, terwijl juist daar de beroepsbevolking nog sneller afneemt. 

Organisaties die zich uitsluitend richten op de traditionele Europese arbeidsmarkt lopen daardoor het risico tegen structurele tekorten aan te lopen. Bedrijven moeten daarom actiever investeren in internationale talentstrategieën en zullen relaties moeten opbouwen met onderwijsinstellingen, arbeidsmarkten en overheden in regio's waar de beroepsbevolking nog groeit. 

‘De concurrentiestrijd om talent wordt mondiaal,’ constateert Elieke Vastenhouw, Partner Workforce & HR Transformation bij PwC. ‘Organisaties die nu investeren in internationale werving, onboarding, taalondersteuning en integratie bouwen een voorsprong op die later moeilijk is in te halen.’

Wat is de impact van demografie op de economie?

De impact van demografie gaat verder dan de arbeidsmarkt. Ook afzetmarkten, handelspartners en waardeketens veranderen. Duitsland en China, nu nog belangrijke handelspartners van Nederland, krijgen te maken met een krimpende beroepsbevolking en lagere economische groei. Tegelijkertijd groeit het economische belang van regio's als Zuid- en Zuidoost-Azië, delen van Afrika en de Verenigde Staten.

Bedrijven doen er daarom goed aan demografische ontwikkelingen expliciet mee te nemen in strategische besluitvorming. Niet alleen HR-directeuren, maar ook bestuurders en commissarissen moeten nadenken over de gevolgen voor productie, investeringen, toeleveringsketens en toekomstige groeimarkten. 

Wat kunnen bedrijven vandaag al doen?

Volgens het onderzoek zijn er drie acties waarmee bedrijven zich nu kunnen voorbereiden:

1. Maak demografie onderdeel van de ondernemingsstrategie
   Kijk verder dan de arbeidsbehoefte van volgend jaar en analyseer welke talenten, activiteiten en markten over tien tot twintig jaar bepalend zijn voor groei. Demografie raakt niet alleen de workforce, maar ook het bedrijfsmodel.
2. Verhoog de productiviteit structureel
   Investeer in automatisering, AI, procesverbetering, leven lang ontwikkelen en duurzame inzetbaarheid van medewerkers. Productiviteitsgroei wordt de belangrijkste motor van toekomstige welvaartsgroei.
3. Bouw tijdig nieuwe talentbronnen op
   Richt werving niet uitsluitend op traditionele Europese arbeidsmarkten, maar ontwikkel een langetermijnstrategie voor internationaal talent. Investeer daarbij ook in onboarding, taalonderwijs, integratie en een aantrekkelijk werk- en vestigingsklimaat.

Bastiaan Starink, Partner Workforce, licht toe: ‘Bedrijven die demografie uitsluitend zien als een HR-vraagstuk kijken te beperkt. Het raakt strategie, toeleveringsketens, investeringsbeslissingen, markten én productiviteit. Juist daarom moeten organisaties nu beginnen met anticiperen.’

Wat is precies de impact van de demografische veranderingen op organisaties? 

De demografische veranderingen van de komende decennia zijn geen tijdelijke arbeidsmarktkrapte, maar een structurele verschuiving in de economie. Organisaties die nu investeren in productiviteit, internationaal talent en toekomstbestendige waardeketens vergroten hun weerbaarheid én hun groeipotentieel. Wie blijft vertrouwen op de arbeids- en handelsstromen van het verleden, loopt daarentegen het risico steeds vaker in lege vijvers te vissen.