Het onderzoek verschijnt op een moment dat zowel Brussel als Den Haag inzetten op minder regeldruk. De studie laat zien wat er economisch op het spel staat: regelgeving levert belangrijke maatschappelijke voordelen op, maar een stapeling van regels kan tegelijkertijd innovatie, investeringen en productiviteitsgroei afremmen.
Baarsma: ‘Politici, beleidsmakers en economen zoeken naar manieren om de productiviteitsgroei aan te jagen, omdat toekomstige welvaart steeds meer van productiviteitsverbetering afhankelijk is. Tegelijkertijd laat ons onderzoek zien dat een groeiend deel van de beroepsbevolking zich bezighoudt met regelgeving en naleving. De centrale vraag is daarom niet alleen hoeveel regeldruk kost, maar ook wat de Nederlandse economie misloopt wanneer schaarse arbeid verschuift van innovatie en ondernemerschap naar het naleven van regels.’
Nalevingskosten namen in ruim tien jaar tijd met 28 procent toe
Gecorrigeerd voor inflatie namen de totale nalevingskosten tussen 2013 en 2024 met 28 procent toe. De impact is ook zichtbaar op de arbeidsmarkt. Naar schatting bestaat inmiddels bijna 8 procent van alle werkgelegenheid uit functies waarin meer dan 10 procent van de werktijd wordt besteed aan regelgeving en compliance. Vooral juristen, accountants en ambtenaren besteden een groot deel van hun werktijd aan nalevingsactiviteiten. ‘Dat aandeel ligt inmiddels hoger dan het aandeel banen dat gerelateerd is aan onderzoek en ontwikkeling,’ zegt Baarsma.
Zakelijke dienstverlening en financiële sector hebben hoogste nalevingskosten
Binnen de private sector worden de hoogste nalevingskosten gevonden in de gespecialiseerde zakelijke dienstverlening (2,9 miljard euro per jaar) en de financiële sector (1,2 miljard euro). Voor de zakelijke dienstverlening geldt dat zij ook veel compliancewerk doet voor bedrijven in andere sectoren. Een deel van nalevingskosten betreft dus niet de eigen regeldruk, maar die van hun betalende klanten.
De nalevingskosten zijn in de financiële sector sneller gegroeid dan de arbeidsproductiviteit. Hetzelfde geldt voor de energiesector en de industrie. Dat tast direct hun concurrentievermogen aan.
Hoe is het onderzoek gedaan?
Met behulp van verschillende grote taalmodellen (LLM's) hebben we de taakbeschrijvingen van 923 beroepen geanalyseerd om vast te stellen welke taken samenhangen met de naleving van wet- en regelgeving en welke niet. Door deze inzichten te combineren met gegevens over werkgelegenheid en lonen berekenden de onderzoekers hoeveel arbeidsuren en loonkosten in Nederland gemoeid zijn met nalevingsactiviteiten.
Wanneer is regeldruk te hoog?
Regelgeving heeft volgens PwC belangrijke maatschappelijke voordelen. Ze beschermt consumenten, werknemers en het milieu, bevordert financiële stabiliteit en helpt marktfalen te voorkomen. Dat regelgeving ook kosten met zich meebrengt, zoals rapportages, audits, vergunningen en administratieve verplichtingen, is logisch. De onderzoekers stellen echter dat regeldruk problematisch wordt wanneer de kosten van naleving sneller toenemen dan de maatschappelijke baten van regelgeving. Vooral wanneer regels zich in de loop der jaren opstapelen, kunnen zij innovatie, investeringen, ondernemerschap en productiviteitsgroei afremmen. Kleine bedrijven worden daarbij vaak relatief zwaarder getroffen dan grote ondernemingen.
Waarom maakt het onderzoek onderscheid tussen de publieke en de private sector?
Het onderzoek maakt bewust onderscheid tussen de publieke en private sector. Binnen de overheid is het ontwikkelen, uitvoeren en handhaven van wet- en regelgeving vaak onderdeel van de kerntaak. Voor bedrijven geldt dat tijd en geld die worden besteed aan naleving niet kunnen worden ingezet voor productontwikkeling, innovatie of andere productieve activiteiten. Daarom zien de onderzoekers de 9,1 miljard euro aan nalevingskosten in de private sector als een belangrijke indicator voor de economische impact van regeldruk. Tegelijkertijd benadrukken zij dat ook zorginstellingen, onderwijsorganisaties en andere publieke instellingen te maken kunnen hebben met administratieve lasten die ten koste gaan van hun primaire taken.
Overheid moet inzetten op minder en slimmere regels
De onderzoekers pleiten niet voor minder bescherming van consumenten, werknemers of het milieu, maar voor slimmere regelgeving. Dat betekent dat nieuwe regels niet alleen worden beoordeeld op hun beleidsdoel, maar ook op hun kosten voor bedrijven en publieke organisaties. De overheid zou verder terughoudend moeten zijn met nationale regels die verder gaan dan Europese of andere internationale standaarden maar daar juist op moeten aansluiten. Volgens de onderzoekers moeten bestaande regels vaker worden geëvalueerd en moet onnodige complexiteit worden teruggedrongen. Baarsma: 'Het rapport pleit ook voor een terugkeer naar politiek bindende reductiedoelstellingen per ministerie, zoals die bestonden ten tijde van de kabinetten-Balkenende. Het toenmalige Adviescollege toetsing administratieve lasten (Actal) controleerde of de targets die politiek waren afgesproken, ook echt gerealiseerd werden. Alleen formeel toezicht door het huidige Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR) is niet voldoende. Ministeries moeten afgerekend worden op het terugdringen van de regeldruk die zij veroorzaken, om te voorkomen dat een steeds grotere stapeling van regels de productiviteit en het innovatievermogen van Nederland verder onder druk zet.'
Bedrijven moeten sturen op 'compliance by design'
Voor bedrijven zal het terugdringen van nalevingskosten in toenemende mate afhangen van investeringen in arbeidsbesparende processen en technologieën. Organisaties doen er goed aan om compliancevereisten rechtstreeks in hun operationele systemen te integreren via automatisering, digitale rapportages en AI-gedreven compliance-oplossingen. Een zogenoemde 'compliance-by-design' aanpak vermindert de hoeveelheid handmatig werk, voorkomt fouten en maakt schaarse schaarse juridische en compliance-specialisten vrij voor activiteiten met een hogere toegevoegde waarde.
The rising cost of compliance: how regulatory burden is weighing on the Dutch economy
Barbara Baarsma
Hoofdeconoom, PwC Netherlands
Barbara is hoofdeconoom van PwC Nederland en geeft in deze rol leiding aan het economisch bureau van PwC. Sinds 2009 is zij hoogleraar Toegepaste Economie aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast vervult zij verschillende maatschappelijke nevenfuncties.
