Verzuim in de zorg: van kostenpost naar strategisch capaciteitsrisico

Dit is geen incident. Het is een structureel patroon dat direct raakt aan inzetbare capaciteit, kosten, continuïteit en werktevredenheid. En het vraagt om een bestuurlijke keuze: verzuim accepteren als kostenpost of benutten als hefboom voor structurele verbetering.

In dit artikel lees je de belangrijkste inzichten uit ons whitepaper: waarom verzuim een strategisch risico is, welke vijf trends het aanjagen en wat jij als bestuurder kunt doen.

Waarom verzuim een strategisch risico is

Een verzuimpercentage van 5 tot 8 procent betekent een permanent verlies aan inzetbare arbeidscapaciteit. Voor een gemiddelde zorginstelling met 2.000 fte en een verzuimpercentage dat boven het landelijk gemiddelde ligt, gaat het om 158 fte die structureel niet inzetbaar zijn. In de praktijk betekent het dat ruim 1 op de 13 zorgmedewerkers niet inzetbaar is.

Dit capaciteitsverlies wordt opgevangen door hogere werkdruk, externe inhuur en afschaling van zorg. Dat jaagt nieuw verzuim aan en leidt tot een neerwaartse spiraal. Tegelijkertijd zien wij in onze benchmark onder 316 zorginstellingen een duidelijk verband: organisaties met hoger verzuim hebben vaker lagere of negatieve financiële resultaten.

De financiële impact is fors. Bij een organisatie van 2.000 fte staat een verzuimpercentage van 5,6 procent gelijk aan circa 112 fte aan niet-inzetbare capaciteit. De hiermee samenhangende loonkosten bedragen circa 7,3 miljoen euro per jaar. Daar komen de financiële gevolgen van bijvoorbeeld vervanging, externe inhuur en productiviteitsverlies nog bij. Onze benchmark laat zien dat hoger verzuim samenhangt met lagere financiële resultaten en EBITDA.

Vijf trends die verzuim aanjagen

Ons whitepaper beschrijft vijf trends die belangrijke structurele aanjagers van verzuim zijn. Ze laten zien wat het betekent voor zorgbestuurders en waar je op kunt sturen.

1. Beïnvloedbaar verzuim
   Niet al het verzuim is hetzelfde. Werkgerelateerd verzuim – door werkdruk, fysieke belasting of leiderschap – is direct beïnvloedbaar. Dit speelt bij meer dan 1 op de 5 werknemers die verzuimen. De financiële impact van dit beïnvloedbare deel bedraagt jaarlijks 1,5 miljoen euro, nog vóór vervangingskosten en productiviteitsverlies. De werkelijke financiële hefboom ligt dus aanzienlijk hoger.
2. Mentale uitval heeft grote impact
   Psychische klachten, overspannenheid en burn-out beslaan 8,2 procent van het totale verzuim. Bij langdurig verzuim zijn mentale problemen in 40 procent van de gevallen de oorzaak. Een mentaal verzuimtraject duurt gemiddeld 67 dagen: ruim vier keer langer dan gemiddeld. De kosten per werknemer: 30.150 euro.
3. Digitalisering kan ook werkdruk verhogen
   Digitalisering en AI bieden kansen om routinetaken te automatiseren. Maar zonder herontwerp van werkprocessen komt de technologie bovenop bestaande taken. Het gevolg: meer registraties, meer afstemming en hogere werkdruk. Bovendien worden AI-tools vaker gebruikt door mannen en jongere medewerkers. In een sector met relatief veel vrouwelijke en oudere professionals vraagt dat om gerichte ondersteuning, zodat digitalisering niet leidt tot extra werkdruk voor deze groepen.
4. Vrouwenverzuim
   Bijna acht op de tien zorgmedewerkers is vrouw. Uit onderzoek van VZinfo blijkt dat vrouwen vaker verzuimen (5,8 procent versus 3,8 procent) en langer. In de leeftijdsgroep 31 tot 40 jaar, waarin werk- en zorgtaken pieken, hebben zij tweeënhalf keer meer kans op langdurig verzuim. De extra kosten door vrouwenverzuim in de zorg: 4,9 miljoen euro per jaar. Onze conclusie is dat verzuimbeleid herontworpen moet worden voor deze groep.
5. Vergrijzing
   De zorg vergrijst sneller dan de rest van de arbeidsmarkt. In veel instellingen is al 35 procent van de medewerkers 50-plus, tegenover 31 procent gemiddeld. Oudere werknemers hebben een hogere kans op chronische aandoeningen en langdurig verzuim. Bij een organisatie van 2.000 fte gaat het om 700 fte aan kwetsbare capaciteit.

Wat dit betekent voor jouw organisatie

De vijf trends maken één ding duidelijk: verzuim is geen optelsom van incidenten, maar een structureel patroon. De sleutel ligt in het zichtbaar maken van onderliggende oorzaken: waar ontstaat verzuim, welk deel is beïnvloedbaar en welke factoren in werk en organisatie dragen daaraan bij.

Dat vraagt om expliciete strategische keuzes. Integreer verzuim in je strategische besturing en risicomanagement. Maak het stuurbare deel expliciet. Richt je op groepen waar het risico op verzuim groter is: vrouwelijke professionals in de piekleeftijd, medewerkers met hoge mentale belasting en oudere werknemers. En koppel digitalisering aan werkdruk: toets elke investering op tijdswinst, gebruiksgemak en effect op inzetbaarheid.

Met onze datagedreven aanpak ‘Grip op verzuim’ combineren wij verzuimdata en medewerkersbeleving tot nieuwe, verklaarbare inzichten, zodat interventies gerichter kunnen worden ingezet. Zo ontstaat ruimte om de inzetbaarheid te vergroten, kosten te verlagen en de zorg toekomstbestendig te organiseren.

Voor de raad van bestuur staan daarbij drie vragen centraal:

1. Welk aandeel van het verzuim is beïnvloedbaar?
2. Welke kosten hangen samen met keuzes in werkdruk, roostering en leiderschap?
3. En in hoeverre is dit beïnvloedbare deel verankerd in de strategische agenda en meerjarenbegroting?

Meer weten?

Download het volledige whitepaper en ontdek hoe jouw organisatie met een datagedreven aanpak grip krijgt op verzuim. Neem gerust contact op om de mogelijkheden te bespreken.