In het Kerstarrest van 24 december 2021 oordeelde de Hoge Raad dat het forfaitaire box 3-stelsel in strijd was met het recht van eigendom en het gelijkheidsbeginsel. Sindsdien kunnen belastingplichtigen met de tegenbewijsregeling aantonen dat hun werkelijke rendement lager is dan het forfaitaire rendement. Volgens het kabinet kost dat de schatkist jaarlijks veel geld.
Het structurele alternatief is de WWR, die het werkelijke rendement belast. De hoofdregel daarin was aanvankelijk een vermogensaanwasbelasting: je betaalt jaarlijks ook over waardestijgingen die je nog niet hebt verzilverd. Alleen voor vastgoed en aandelen in start-ups geldt een vermogenswinstbelasting. De Tweede Kamer nam de WWR op 12 februari 2026 aan, maar in beide Kamers kwam veel kritiek op het belasten van papieren winsten. In het coalitieakkoord was bovendien afgesproken dat box 3 wordt doorontwikkeld naar een vermogenswinstbelasting.
Op 29 september koos het kabinet voor een snelle aanpassingsroute: een novelle om de vermogenswinstbelasting uit te breiden naar alle financiële instrumenten. Een novelle is een wetsvoorstel dat een eerder door de Tweede Kamer aangenomen wetsvoorstel wijzigt terwijl dat nog bij de Eerste Kamer ligt.
De novelle brengt vanaf 2029 onroerende zaken en alle financiële instrumenten, zoals aandelen, obligaties en opties, onder de vermogenswinstbelasting in box 3. Naar verwachting valt daarmee ongeveer 90% van het box 3-vermogen met waardeontwikkeling onder de vermogenswinstbelasting. Over koerswinsten betaal je dan pas belasting bij verkoop, terwijl rente-, huur- en dividendinkomsten nog steeds jaarlijks worden belast. Voor bestaande beleggingen geldt als aankoopprijs de marktwaarde op 1 januari 2029.
Voor banktegoeden, crypto in een eigen wallet, verzekeringsproducten en vorderingen geldt in 2029 tijdelijk de vermogensaanwasbelasting. Het kabinet verwacht deze vanaf 2030 ook onder de vermogenswinstbelasting te brengen.
De Tweede Kamer had veel kritiek op de eerder voorgestelde verlagingen van het heffingvrij vermogen en het heffingsvrij resultaat. Daarmee zou de rekening te veel bij de kleine spaarder komen te liggen. Beide verlagingen en de verhoging van het forfait voor overige bezittingen hebben de definitieve novelle niet gehaald.
In plaats daarvan gaan beide box 2-tarieven in 2027 tot en met 2030 tijdelijk omlaag: de eerste schijf van 24,5 procent naar 23,5 procent en de tweede schijf van 31 procent naar 29 procent. Daarnaast daalt het maximumbedrag voor excessief lenen bij de eigen bv vanaf 2027, in jaarlijkse stappen van 80.000 euro, van 500.000 euro naar 100.000 euro. Ook worden de kosten van de tegenbewijsregeling lager geraamd, met een afslag van 20% op basis van voorlopige aangiftegegevens. De kritiek van de Tweede Kamer is dat het budget voor de kabinetsperiode weliswaar gedekt is, maar dat in de jaren daarna alsnog een groot miljardengat ontstaat.
De Raad van State kreeg een vroege versie van de novelle onder ogen en was uitzonderlijk kritisch over de novelle. Zij adviseerde het wetsvoorstel in te trekken en per 2030 in één keer over te stappen naar een nieuw stelsel. De Raad wees onder andere op het haastige wetgevingsproces, de uitvoeringsproblemen bij de Belastingdienst en de onzekere dekking.
Vooral het onderscheid tussen vermogensbestanddelen noemt de Raad kwetsbaar. Crypto die je direct bezit wordt jaarlijks belast over de waardeontwikkeling, terwijl je over crypto via een beleggingsfonds pas bij verkoop betaalt. Cryptobeleggers zouden daarom naar de rechter kunnen stappen. Volgens de Raad lijkt het verschil vooral voort te komen uit een technische beperking bij de Belastingdienst en niet uit een inhoudelijke rechtvaardiging. Ook de Belastingdienst zelf wijst op het risico van procedures.
Het kabinet volgt het advies van de Raad van State uiteindelijk maar gedeeltelijk. De invoering van de WWR werd van 2028 naar 2029 uitgesteld en de dekking komt nu niet meer voor rekening van de kleine spaarder. Het onderscheid tussen vermogensbestanddelen vindt het kabinet voor een korte overgangsperiode gerechtvaardigd.
Bij de stemming over het Belastingplan en de novelle is ook nog een aantal amendementen aangenomen dat gevolgen heeft voor box 3.
Zo komt er vanaf 2029 in box 3 een toptarief van 38,5 procent voor belastbaar inkomen uit sparen en beleggen boven 60.000 euro per jaar. Het reguliere tarief daalt van 36 procent naar 35,5 procent. Dit staat in het amendement-Klaver/Dassen bij het Belastingplan 2027, welke ook bekend staat als de zogenoemde “miljonairsbelasting”. Daarbij telt dus niet de omvang van je vermogen, maar het inkomen dat je in een jaar in box 3 realiseert. Deze wijziging raakt vooral grote vermogens en vastgoedbeleggers, die bij verkoop van een pand al snel boven de 60.000 euro uitkomen. Het tariefverschil kan juist een prikkel zijn om winsten gespreid over de jaren te verzilveren.
Via het amendement-Grinwis c.s. bij de novelle komt er een kostenaftrek voor onroerende zaken in box 3. Het tijdstip wordt bij koninklijk besluit bepaald. Dit komt tegemoet aan een veelgehoord bezwaar van vastgoedbeleggers die nu in de tegenbewijsregeling geen kosten kunnen aftrekken.
In 2027 en 2028 blijft het huidige stelsel van box 3 gelden, zonder de eerder aangekondigde verzwaringen voor spaarders. Voor vastgoedbeleggers komt er een kostenaftrek bij toepassing van de tegenbewijsregeling, waarvan de invoeringsdatum nog moet worden vastgesteld.
Vanaf 2029 betaal je voor aandelen, obligaties en opties pas belasting over de winst bij verkoop. Blijft je jaarlijkse box 3-inkomen onder 60.000 euro, dan betaal je 35,5%. Daarboven geldt 38,5%. Wie dan een pand verkoopt, loopt bij de verkoopwinst al snel tegen het toptarief aan. Het kan daarom lonen om verkoopmomenten goed te plannen. Voor crypto in een eigen wallet en rekeningen in vreemde valuta betaal je in 2029 nog wel jaarlijks belasting over de waardeontwikkeling.
Ben je dga, dan gelden van 2027 tot en met 2030 lagere box 2-tarieven, maar kun je steeds minder lenen van je eigen bv. Daarnaast wordt de schijfgrens in box 2 van 2027 tot en met 2031 niet geïndexeerd, waardoor in die jaren meer inkomen in het hoge tarief valt.
De novelle en het Belastingplan 2027 gaan nu naar de Eerste Kamer. Beide wetsvoorstellen hebben de stemming in de Tweede Kamer nipt overleefd. In de Eerste Kamer is een meerderheid nog onzeker. De wijzigingen zijn daarom nog niet definitief. Naar verwachting stemt de Eerste Kamer op 15 december over het Belastingplan. Wanneer de Eerste Kamer stemt over de novelle en de WWR is nog niet bekend. Het kabinet heeft de Eerste Kamer verzocht de novelle voor het einde van het jaar te behandelen, aangezien deze wijzigingen bevat die per 2027 ingaan.
Bij het Belastingplan nam de Kamer daarnaast een motie aan om het wetsvoorstel voor de volledige vermogenswinstbelasting uiterlijk op Prinsjesdag 2027 in te dienen en uiterlijk per 1 januari 2030 in te voeren.
Tax partner en Family Business Leader, PwC Netherlands
Single Family Office Leader, PwC Netherlands
+31 (0)62 003 49 88
Tax partner Family Capital, PwC Netherlands
+31 (0)62 500 90 70