Met bewustzijn, data én intelligence witwassen te lijf

Het Anti Money Laundering Centre (AMLC) en PwC ontwikkelen samen een game die de bewustwording omtrent witwassen in de samenleving moet vergroten.

AML Pressure Cooker - ontrafel een witwasschema in anderhalf uur

Het Anti Money Laundering Centre (AMLC) en PwC slaan de handen ineen bij de ontwikkeling van een game die de bewustwording omtrent witwassen in de samenleving moet vergroten. Dick Crijns – senior adviseur bij het AMLC – en Jeroen Goudsmit, manager cyber forensics & privacy bij PwC, zijn eensgezind. ‘Als de maatschappij er iets meer aandacht aan besteedt, maak je witwassen zoveel risicovoller en moelijker, dat het gewoon minder moet worden.’

Het kat-en-muisspel tussen criminelen en opsporingsdiensten zal altijd blijven, maar de combinatie van data driven en intelligence kan de opsporing effectiever en efficiënter maken.

Bewustzijn omtrent witwassen

‘Het is een utopie te denken dat we de criminaliteit in de wereld gaan uitroeien. Maar als we nu eens het bewustzijn omtrent witwassen in de samenleving vergroten, vooral bij degenen die onbewust nog niet voldoende bekwaam zijn. Dan kunnen we al een behoorlijk grote impact maken’, is de stellige overtuiging van Dick Crijns.

De senior adviseur van het AMLC kan bogen op een lange carrière binnen de Belastingdienst. Hij begon er als accountant, was twintig jaar belastinginspecteur, begeleidde een aantal reorganisaties en bedacht wetgeving op het departement. Na een studie fiscaal recht, strafrecht en financieel-economisch recht maakte hij de overstap naar de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD), waar hij tot twee jaar geleden landelijk vaktechnisch coördinator was. Tegenwoordig verdeelt hij zijn werktijd tussen de Financial Action Task Force (FATF) – een internationale organisatie opgezet door de G7, die samen met haar zusterorganisaties de bestrijding van witwassen, proliferatie en terrorismefinanciering tot doel heeft – de ondersteuning van de directeur FIOD met bijzondere klussen en zijn senior adviseurschap bij het AMLC.

AMLC

Het AMLC is in 2013 ontstaan om witwasbestrijding meer kennisgedreven aan te pakken. Het is een echte ontmoetingsplaats voor partijen die betrokken zijn bij de bestrijding van witwassen. Opsporingsdiensten als de FIOD, het Openbaar Ministerie, de politie, de Koninklijke Marechaussee, toezichthouders als De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten en andere poortwachters zoals banken, notarissen, advocaten en accountants delen kennis en werken er operationeel samen.

‘In de eerste jaren was de focus voornamelijk zaaksgericht’, herinnert Dick Crijns zich. ‘De kennisdoelstelling werd steeds meer verdrongen door opsporings- of toezichtsonderzoeken. Natuurlijk zijn die cruciaal; positieve uitkomsten laten immers zien dat het geïnvesteerde geld goed is besteed en je verifieert en falsificeert witwashypotheses. Na een herstructurering kwam er vanuit het AMLC weer focus op het kennisdeel en werd het opwerken van zaken verlegd naar zes regioteams. Wij houden ons nu niet meer direct bezig met zaken, maar bouwen aan kennis door ons te richten op projecten waarmee we de casuïstiek ontstijgen en een fenomeen aanpakken. Denk bijvoorbeeld aan witwasrisico’s rond nieuwe betalingssystemen en bitcoins. Bij projecten hebben we een actieve rol, omdat voor ons de leercirkel daarbij belangrijk is. Wij zorgen dan voor terugkoppeling, verdere kennisdeling en zijn betrokken bij tussentijdse bijstelling. Bij grootse en meeslepende onderzoeken zitten we nog wel echt op de inhoud. Als je het bijvoorbeeld hebt over het geld dat met witwassen van doen heeft. Dat is een dark number, we weten het gewoon niet. Maar dat er miljarden in omgaan, daarover is iedereen het eens. Wij zijn daarom een aantal onderzoeken gestart, waarin we nu weleens achter die miljarden willen komen.’

'Het is een wijdverbreid misverstand dat witwassen één dingetje is. Witwassen is een keten van dingen en witwassers hebben jou soms maar nodig voor één klein stapje. Als dat ene stapje binnen jouw normale bedrijfsproces loopt, valt het niet op in jouw standaardstatistieken. Het wordt pas zichtbaar als je vanuit hypotheses kijkt en bedenkt, wat een crimineel uit jouw bedrijfsproces kan gebruiken. Dus moet je als ondernemer bijvoorbeeld niet alleen naar je omzet kijken, maar naar het deel van de omzet dat gekoppeld is aan een bepaald soort betaal- of tijdspatroon. Omdat je juist daar kwetsbaar bent voor witwassen. Je gaat dus andersoortige, behapbare stukken bekijken.'

Dick Crijns Senior adviseur AMLC

‘Het is belangrijk je in te leven in de manier waarop een witwasser denkt en handelt. Hij doet het niet voor het plezier. Nee, hij is een sluwe ondernemer die het gewoon wat minder nauw neemt met de regels die we met z’n allen hebben afgesproken. Hij probeert een manier te vinden waarbij hij met zo min mogelijk investering zoveel mogelijk rendement kan witwassen.'

Jeroen Goudsmit Manager cyber forensics & privacy bij PwC

Nederland witwasland

Op de vraag wat Nederland tot een gewild witwasland maakt, dragen Dick Crijns en Jeroen Goudsmit drie redenen aan: onze handelsinstelling, onze goede financiële structuur en ons sterke fiscale systeem. ‘Dat maakt dat iedereen ons als zeer betrouwbaar ziet’, weet Dick Crijns. ‘En een witwasser gebruikt het liefst betrouwbare landen. Hij mijdt landen die verdacht zijn, waar een munt ineens de helft waard is of waar een financiële instelling plots failliet kan gaan. Een goede witwasser zorgt dat hij in een betrouwbaar, stabiel land legitimatie vindt om het geld dat hij ondergronds met criminaliteit verdient, zo snel mogelijk bovengronds te krijgen. Dan kan hij er iets mee.’

Jeroen Goudsmit knikt. Hij studeerde kunstmatige intelligentie, informatica en wiskunde, en promoveerde in de wiskundige logica. Binnen PwC, maar ook als docent van de post-master Compliance & Integrity Management aan de Vrije Universiteit Amsterdam, is hij gefocust op het raakvlak tussen technologie en compliance. ‘Het is daarom belangrijk om je in te leven in de manier waarop een witwasser denkt en handelt’, vindt Jeroen Goudsmit. ‘Hij doet het niet voor het plezier. Nee, hij is een sluwe ondernemer die het gewoon wat minder nauw neemt met de regels die we met z’n allen hebben afgesproken. Hij probeert een manier te vinden waarbij hij met zo min mogelijk investering zoveel mogelijk rendement kan witwassen. Bij elk ding dat hij doet, verliest hij een stukje van de oorspronkelijke waarde. En elke keer dat hij het mengt met een andere stroom, loopt hij het risico dat hij gaat opvallen. Dat wil hij dus minimaliseren. Aan de andere kant, als hij al zijn eieren in één mandje stopt, heeft hij een heel erg instabiele portefeuille. Dus wil hij ook wat spreiding aanbrengen. Over deze dingen ga je nadenken als je de witwasser als een slimme ondernemer ziet in plaats van iemand die gewoon maar wat doet.’

Denken vanuit de witwasser

Door mensen vanuit het perspectief van de witwasser te laten denken, worden zij zich ervan bewust dat ze vaak onbewust gebruikt worden. Juist dat willen het AMLC en PwC met hun game bij steeds meer partijen in de samenleving onder de aandacht brengen. ‘We laten deelnemers in de huid kruipen van een onderneming die de eerste signalen binnenkrijgt dat ze gebruikt is voor witwassen’, vertelt Jeroen Goudsmit. ‘Vanuit een heel vaag vermoeden proberen we dat beeld steeds strakker te krijgen via een hypothese-gedreven aanpak. We formuleren veronderstellingen, delen het probleemveld op in steeds kleinere stukjes en maken heel bewust keuzes, op basis van waar we risico’s zien én waar we denken resultaat te halen. Focussen op iets wat risico heeft, maar waarvan we niets gaan zien, heeft geen zin. Net zomin als focussen op dingen die we wel makkelijk kunnen zien, maar die geen risico hebben. Een goede afweging tussen risico en haalbaarheid is dus belangrijk. Pas als we onze hypotheses geprioriteerd hebben, gaan we kijken hoe we die hypotheses toetsen aan de hand van de gegevens die we tot onze beschikking hebben. Die vertaalslag is heel belangrijk.’

Dick Crijns knikt: ‘Klakkeloos naar data kijken, heeft geen zin. Het is een wijdverbreid misverstand dat witwassen één dingetje is. Witwassen is een keten van dingen en witwassers hebben jou soms maar nodig voor één klein stapje. Als dat ene stapje binnen jouw normale bedrijfsproces loopt, valt het niet op in jouw standaardstatistieken. Het wordt pas zichtbaar als je vanuit hypotheses kijkt en bedenkt, wat een crimineel uit jouw bedrijfsproces kan gebruiken. Dus moet je als ondernemer bijvoorbeeld niet alleen naar je omzet kijken, maar naar het deel van de omzet dat gekoppeld is aan een bepaald soort betaal- of tijdspatroon. Omdat je juist daar kwetsbaar bent voor witwassen. Je gaat dus andersoortige, behapbare stukken bekijken. PwC kent veel bedrijven van binnenuit en kan door het toevoegen van specifieke realistische data laten zien hoe je witwassen kunt onderkennen. Wij als AMLC hangen er witwasrisico’s aan en situaties hoe jij betrokken zou kunnen raken bij witwassen. Zo kun je na de game beter de kritische plekken binnen jouw organisatie aantonen, en kun jij er in de opbouw van je administratieve organisatie en interne controle al rekening mee houden en preventieve maatregelen inbouwen.’

Data én intelligence

Het kat-en-muisspel tussen criminelen en opsporingsdiensten zal altijd blijven, maar de combinatie van data driven en intelligence kan preventief werken en de opsporing effectiever en efficiënter maken. Dat bedrijven de kennis niet alleen tussen de oren van hun medewerkers willen krijgen, maar ook in hun systemen willen inbouwen, juichen Dick Crijns en Jeroen Goudsmit toe. ‘Maar denk niet dat je het op orde hebt als je alles in een systeem stopt’, waarschuwen ze. ‘Als je een systeem maakt, heb je het probleem niet opgelost, alleen doormidden geknipt. Je kunt zaken deels met een systeem vangen, maar je hebt een nieuw probleem erbij: je systeem is kwetsbaar. Op termijn kan iemand dat systeem gaan ondermijnen of omzeilen. Als je verzuimt om daarop te letten, loop je op een gegeven moment tegen het blok. Intelligence blijft dus belangrijk.’

Maatschappelijke tendens

Dick Crijns en Jeroen Goudsmit verwachten dat het toenemende bewustzijn omtrent witwassen er uiteindelijk voor gaat zorgen dat het witwassen zelfs gaat krimpen. ‘Jaren terug was het op feestjes een van de meest besproken onderwerpen: wat heb jij gedaan om minder belasting te betalen?’, verwijzen ze naar een maatschappelijke tendens. ‘Tegenwoordig is dat not done anymore. Of het niet meer gebeurt, laten we even in het midden, maar het bespreken in elk geval niet. Zoiets voorzien wij ook met witwassen. Als er een tendens komt van: ik onderken het, laat me er niet voor gebruiken en ga er iets over melden, zijn we op de goede weg. Dat begint met het te begrijpen. Als wij er met de game voor zorgen dat meer mensen zich bewust zijn van de risico’s waar het in de organisatie kan gebeuren en er net iets meer aandacht aan besteden, maak je witwassen zoveel risicovoller en moeilijker dat het gewoon minder moet worden. Zonder witwassen heeft een groot deel van de criminaliteit eigenlijk geen zin. De lol van de criminelen is dat zij van hun opbrengsten kunnen genieten. Maar, als criminelen iets met hun crimineel verdiende geld willen doen, hebben zij dat witwassen nodig. Als wij dat met elkaar gaan terugbrengen, is het voordeel er voor hen vanaf. Er zal vast nog wel iemand overblijven die het puur uit een of andere obsessie of fetisjisme doet, dat zal best wel, maar de effectiviteit is ervan af. Dat moeten wij als maatschappij als geheel zien te bewerkstelligen.’

Contact

De eerste versie van de AML Pressure Cooker – Ontrafel een witwasschema in anderhalf uur – van het AMLC en PwC beleeft haar première tijdens het Fraude Film Festival op donderdag 3 oktober. Voor meer informatie over de game kunt u contact opnemen met Jeroen Goudsmit.

Contact

Jeroen Goudsmit

Manager Forensic Services, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)88 792 30 49

Volg ons