Skip to content Skip to footer

Loading Results

Liquiditeit, financiering en overheidssteun

Een financiering die uw strategie ondersteunt

Een belangrijke eerste stap bij een crisis als de huidige is dat u goed inzicht krijgt in uw liquiditeitspositie op de korte en middellange termijn. Als gevolg van de pandemie en de genomen maatregelen kunnen uw inkomsten en kasstromen sterk teruglopen. Als u niet in staat bent uw uitgavenpatroon hierop aan te passen, zal uw liquiditeitspositie snel verslechteren. Snel en gedegen actie ondernemen is cruciaal. Met het verstrijken van de tijd nemen de opties die u hebt om een liquiditeitstekort te voorkomen.

De antwoorden op de volgende vragen zijn belangrijk:

  • Is uw liquiditeitspositie voldoende om uw (directe) kosten te dekken? 
  • Wat zijn uw directe contante behoeften en welke oplossingen zijn beschikbaar om die te dekken?
  • Voor welke garanties/maatregelen komt u in aanmerking?
  • Hoe kunt u uw kosten en werkkapitaalniveaus structureel en duurzaam verlagen?
  • Wanneer en hoe zorgt u voor financiering met vreemd vermogen?
  • Hoe ziet uw beste kapitaalstructuur er in de toekomst uit?
  • Hoe maakt u kapitaal vrij voor opportunistische buy-outs?

Financiering

Gebrek aan geldmiddelen op korte of middellange termijn, verslechtering van de kredietbeoordelingen, hoge druk van leveranciers en bankiers. Wij begrijpen dat in een crisis de doelen van de crediteuren, debiteuren en onderneming ver uit elkaar kunnen liggen en dat de relatie tussen onderneming en belanghebbenden onder druk staat. Als uw bedrijf in financiële problemen raakt, is het zaak zo snel mogelijk in te grijpen. Ook de informatievoorziening naar de financiers is in deze periode van groot belang.

Beoordeel potentiële financiële gevolgen van Covid-19 op korte en middellange termijn, met de nadruk op liquiditeit en convenanten. Stel je de volgende situatie voor:

  • update bedrijfsplannen, budgetten, prognoses,

  • identificeer mogelijke worstcasescenario's,

  • sensitiviteitsanalyse uitvoeren, worstcasescenario's en nadelen modelleren, inclusief de impact van FX op de kaspositie, en

  • de mogelijkheden of beperkingen van bestaande rapportagetools en -systemen om realtime rapportage over meerdere locaties mogelijk te maken.

Overheidssteun

Sinds 1 oktober 2020 is het ‘steun- en herstelpakket voor economie en arbeidsmarkt’ van kracht, het derde noodpakket aan regelingen waarmee het kabinet ondernemers wil ondersteunen tijdens de coronacrisis. Dit noodpakket loopt tot 1 juli 2021. Sinds de implementatie is het derde noodpakket vanwege de verzwaarde maatregelen twee keer uitgebreid, waardoor de kosten momenteel circa 7,7 miljard euro bedragen. Het pakket is de opvolger van het noodpakket ‘banen en economie’ (17 maart 2020) en het noodpakket ‘2.0’ (20 mei 2020). Over een aanvullend of vierde steunpakket overlegt het kabinet nog met de sociale partners.

Kijk hier voor meer informatie over de verschillende Nederlandse steunmaatregelen. Hieronder vindt u onder meer wat er op Europees gebied speelt en een nadere analyse over de maatregelen in de zorgsector.

Alle financieringsmogelijkheden op een rij

Maatregelen vanuit de Europese Commissie

Binnen het Coronavirus Response Investment-initiatief heeft de Europese Commissie (EC) 37 miljard euro vrijgemaakt uit de EU-begroting. Lidstaten kunnen dat vrijgemaakte geld gebruiken om hun zorgstelsels, investeringsfondsen en de arbeidsmarkt overeind te houden. Voor Nederland is 25 miljoen euro beschikbaar.

Ook heeft het Europees Parlement ingestemd met de inzet van het EU-Solidariteitsfonds. Dat is normaal gesproken bestemd voor natuurrampen, maar kan nu ook worden gebruikt door lidstaten die hard getroffen zijn door Covid-19. Vanuit het fonds wordt maximaal 800 miljoen euro uitgekeerd.

Tot slot heeft de EC een tijdelijk staatssteunkader in het leven geroepen, op basis waarvan lidstaten ondernemingen die te kampen hebben met de gevolgen van coronacrisis, kunnen steunen.

Tijdelijke kaderregeling staatssteun

Op 19 maart 2020 is de ‘tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun ter ondersteuning van de economie vanwege de huidige Covid-19-uitbraak (Covid-mededeling)’ in werking getreden. De Covid-mededeling is erop gericht lidstaten, naast de bestaande staatssteunregels, extra mogelijkheden te bieden om ondernemingen die met liquiditeitstekorten kampen als gevolg van de coronacrisis, te steunen. Het doel van deze maatregelen is ervoor te zorgen dat bedrijven de middelen behouden om hun activiteiten voort te zetten of tijdelijk te bevriezen zonder dat dit gevolgen heeft voor de groeiperspectieven op lange termijn. Aan ondernemingen die plotseling met een tekort aan of zelfs het niet beschikbaar hebben van liquiditeit kampen, kan de volgende steun worden gegeven:

  • Rechtstreekse subsidies, terug te betalen voorschotten of belastingvoordelen (zie punten 21 tot en met 23 van de Covid-mededeling):

De subsidie, het voorschot of het belastingvoordeel bedraagt niet meer dan 800.000 euro per onderneming en moet worden verleend op basis van een regeling met een geraamd budget. De steun is niet bedoeld voor ondernemingen die op 31 december 2019 al in financiële moeilijkheden verkeerden.

  • Garanties voor leningen (zie punten 24 en 25 van de Covid-mededeling):

De Covid-mededeling schept regels over de hoogte van de garantie en de garantiepremie, waarbij de kredietwaardigheid van de begunstigde en de duur van de garantstelling als variabele worden meegenomen. Als de lening een looptijd heeft tot na 31 december 2020 mag ze maximaal 25 procent van de jaaromzet van de onderneming over 2019 bedragen. Voor leningen met een looptijd tot 31 december 2020 kan worden afgeweken van dit maximum, maar daarvoor moet de lidstaat kunnen aantonen dat de evenredigheid van de steun gewaarborgd blijft.

  • Rentesubsidies voor leningen (zie punt 26 van de Covid-mededeling):

De Covid-mededeling schept regels over de hoogte van de rentesubsidie, waarbij de kredietwaardigheid van de begunstigde en de duur van de lening als variabele worden meegenomen. Leningen met een nominale waarde van 800.000 euro mogen rentevrij verleend worden als deze lening wordt verstrekt op basis van een nationale regeling met een geraamd budget.

  • Garanties en leningen die via kredietinstellingen of andere financiële instellingen kunnen worden verleend (zie punten 28 tot en met 31 van de Covid-mededeling):

Steun in de vorm van overheidsgaranties en verlaagde rente kan ook worden verleend via kredietinstellingen en andere financiële instellingen als financiële intermediairs. Steun via dergelijke instellingen mag niet indirect ten gunste komen aan deze instellingen. Zij moeten waarborgen instellen met betrekking tot de mogelijke indirecte steun ten gunste van de kredietinstellingen of andere financiële instellingen om onnodige vervalsingen van de mededinging te beperken.

De kredietinstellingen of andere financiële instellingen moeten de voordelen van de overheidsgarantie of rentesubsidies voor leningen zo veel mogelijk doorgeven aan de uiteindelijke begunstigden. De financiële intermediair moet in staat zijn aan te tonen dat hij een mechanisme hanteert dat ervoor zorgt dat alle voordelen zo veel mogelijk aan de uiteindelijke begunstigden worden doorgegeven in de vorm van hogere volumes aan financiering, een hoger risicoprofiel van de portefeuille, lagere eisen inzake zekerheden, lagere garantiepremies of lagere rentevoeten.

  • Kortlopende exportfinanciering (zie punten 32 en 33 van de Covid-mededeling):

In de mededeling van de commissie over kortlopende exportkredietverzekering is bepaald dat verhandelbare risico’s niet mogen worden gedekt door exportkredietverzekeringen met steun van de lidstaten. Na een openbare raadpleging te hebben gehouden over de beschikbaarheid van kortlopende exportkredietverzekering voor uitvoer naar alle huidige landen met verhandelbare risico’s, heeft de commissie vastgesteld dat er als gevolg van de Covid-19-uitbraak een gebrek is aan voldoende particuliere-verzekeringscapaciteit voor kortlopende exportkredieten in het algemeen en dat de dekking voor verhandelbare risico’s tijdelijk onbeschikbaar is.

Op 3 april heeft de EC de op 19 maart 2020 goedgekeurde Covid-mededeling uitgebreid met extra mogelijkheden die de lidstaten in staat te stellen het onderzoek, de tests en de productie van voor het coronavirus relevante producten te versnellen, de werkgelegenheid te beschermen en de economie in de context van de uitbraak verder te ondersteunen. De kaderregeling voorziet in steun voor:

  • Onderzoek en ontwikkeling op het gebied van het coronavirus.
  • De bouw en verbetering van testfaciliteiten voor producten die relevant zijn voor de bestrijding van de uitbraak van het coronavirus, zoals vaccins, medische apparatuur, ontsmettingsmiddelen en beschermend materiaal.
  • Het maken van producten die relevant zijn voor de bestrijding van de uitbraak van het coronavirus, zoals bijvoorbeeld vaccins, medische apparatuur, ontsmettingsmiddelen en beschermend materiaal.

Daarnaast biedt de wijziging de mogelijkheid tot flexibele en meer gerichte steun om de werkgelegenheid in de lidstaten te behouden. De wijziging biedt de volgende mogelijkheden:

  • Uitstel van belastingbetaling en/of opschorting van werkgeversbijdragen aan de sociale zekerheid, ter voorkoming van ontslagen binnen regio’s of sectoren die het zwaarste zijn getroffen door de corona-uitbraak. Deze steun mag worden verleend aan bedrijven en zelfstandigen in de vorm van uitstel van belastingen en sociale premies als dit nodig is om de liquiditeit van de begunstigde te waarborgen en mag niet langer duren dan tot en met 31 december 2022.
  • Loonsubsidies voor werknemers ter voorkoming van ontslagen binnen regio’s of sectoren die het zwaarste zijn getroffen door de corona-uitbraak.De staatssteun mag in principe maximaal twaalf maanden duren en niet meer dekken dan tachtig procent van het loon. 

Op 13 oktober heeft de Europese Commissie besloten de Covid-mededeling te verlengen met zes maanden, tot 30 juni 2021. Dit geldt voor alle steuninstrumenten uit de Covid-mededeling, behalve steun voor herkapitalisaties. Deze categorie wordt met drie maanden verlengd, tot en met 30 september 2021.

Verruimde mogelijkheden voor herkapitalisatie

Op 8 mei 2020 heeft de Europese Commissie voor de tweede maal de Covid-mededeling uitgebreid om de lidstaten in staat te stellen steun te verlenen door middel van herkapitalisatie en achtergestelde schuld maatregelen. Volgens de gewijzigde kaderregeling moeten de Covid-19-maatregelen voor herkapitalisatie aan de volgende voorwaarden voldoen:

  • Zonder de staatsinterventie zou de begunstigde onderneming failliet gaan of met ernstige moeilijkheden worden geconfronteerd om haar activiteiten in stand te houden.

  • Het is in het gemeenschappelijk belang om in te grijpen.

  • De begunstigde onderneming is niet in staat om tegen betaalbare voorwaarden financiering op de markten te vinden en de horizontale maatregelen die in de betrokken lidstaat bestaan om de liquiditeitsbehoeften te dekken, zijn ontoereikend om haar levensvatbaarheid te garanderen.

  • De begunstigde onderneming verkeerde niet op 31 december 2019 al in moeilijkheden.

Lidstaten moeten bij herkapitalisatie rekening houden met het volgende:

  • De lidstaat moet een passende vergoeding ontvangen voor de investering. Hoe dichter de vergoeding bij de marktvoorwaarden ligt, des te geringer is de potentiële concurrentieverstoring als gevolg van het overheidsoptreden.

  • Ondernemingen die door de lidstaat geherkapitaliseerd worden, mogen geen dividend uitkeren totdat de schuld is afbetaald. Ook mogen er geen niet-verplichte couponbetalingen worden gedaan en mogen geen andere aandelen worden teruggekocht (op de aandelen in handen van de lidstaat na) totdat de maatregelen volledig zijn terugbetaald.

  • Andere begunstigden dan kmo's die een Covid-19-herkapitalisatie van meer dan 25 procent van het eigen vermogen hebben ontvangen op het moment van de interventie, moeten een geloofwaardige exitstrategie voor de deelname van de lidstaat aantonen.

  • De bovenstaande vereisten gelden zowel voor Covid-19-regelingen ter herkapitalisatie als voor individuele steunmaatregelen. Bij de goedkeuring van een regeling zal de Europese Commissie verzoeken om aanmelding van deze vorm van steun boven de drempel van 250 miljoen euro.

  • De herkapitalisatiemaatregelen zijn van kracht tot 30 september 2021. De EC heeft deze datum alleen vastgesteld voor herkapitalisatiemaatregelen op grond van het feit dat liquiditeitsproblemen als gevolg van Covid-19 zich in een later stadium kunnen voordoen. Voor andere soorten steun blijft de datum van 31 december 2020 gelden.

Aanpassing Covid-mededeling voor verruiming tijdelijk steunkader kleine bedrijven en particuliere investeerders

In juni 2020 heeft de Europese Commissie een verdere verruiming van de Covid-mededeling dat op 19 maart 2020 is aangenomen en op 3 april en 8 mei 2020 is geamendeerd mogelijk gemaakt.

Het toepassingsbereik van de Covid-mededeling is verder uitgebreid, waardoor lidstaten:

  • bepaalde micro- en kleine ondernemingen (waaronder ook start-ups) kunnen steunen die vóór 31 december 2019 al in moeilijkheden verkeerden. Deze mogelijkheid zou echter niet openstaan voor ondernemingen die in een insolventieprocedure zitten, die reddingssteun hebben ontvangen die niet is terugbetaald of waarvoor op grond van staatssteunregels een herstructureringsplan loopt. Bij micro-ondernemingen en kleine ondernemingen is, gezien hun beperkte omvang en hun geringe aandeel in grensoverschrijdende transacties, het risico dat de steun de mededinging op de interne markt verstoort, minder groot dan bij grotere ondernemingen.
  • particuliere investeerders moeten kunnen prikkelen om deel te nemen aan herkapitalisatiemaatregelen in het kader van de coronacrisis. De lidstaten krijgen nu de gelegenheid opmerkingen te formuleren over het conceptvoorstel van de commissie.  In de eerste plaats zouden, in de voorgestelde aanpassingen, ondernemingen waarin de Staat al aandeelhouder is, hun kapitaal kunnen verhogen (zoals bij particuliere ondernemingen), maar met behoud van dezelfde garanties voor een daadwerkelijke mededinging op de interne markt. In de tweede plaats zouden met dit aanpassingsvoorstel kapitaalinjecties met een aanzienlijk aandeel voor particuliere partijen ook in particuliere ondernemingen worden aangemoedigd. Daardoor zou er minder staatssteun nodig zijn en zou het risico op concurrentieverstoring worden beperkt.

Steun voor niet-gedekte vaste kosten van ondernemingen en aanpassing voorwaarden herkapitalisatie

Op 13 oktober heeft de Europese Commissie besloten het toepassingsbereik van de Covid-mededeling opnieuw te verruimen. Dit betreft steun voor niet-gedekte vaste kosten van ondernemingen. Deze nieuwe maatregel wordt ingevoerd om de EU-lidstaten in staat te stellen ondernemingen te ondersteunen waarvan als gevolg van de Covid-19-uitbraak de omzet tijdens de in aanmerking komende periode met minstens dertig procent is gedaald ten opzichte van dezelfde periode in 2019. De steun zal bijdragen tot een deel van de vaste kosten van de begunstigden die niet door hun inkomsten worden gedekt, met een maximumbedrag van drie miljoen euro per onderneming. De ondersteuning van deze bedrijven door tijdelijk aan een deel van hun kosten bij te dragen, heeft tot doel een verslechtering van hun kapitaalpositie te voorkomen, hun bedrijfsactiviteit te behouden en hun een stevig platform voor herstel te bieden.

Bovendien is het hierboven genoemde herkapitalisatieinstrument aangepast. De Europese Commissie heeft op 13 oktober 2020 de voorwaarden aangepast voor herkapitalisatiesteun, voora voor de exit van de Staat uit de herkapitalisatie van ondernemingen waarvan de Staat vóór de herkapitalisatie een bestaande aandeelhouder was. Met deze wijziging kan de Staat zijn eigenvermogensbelang in dergelijke ondernemingen via een onafhankelijke waardering afstoten en daarbij zijn eerdere belang herstellen en daadwerkelijke mededinging op de eengemaakte markt blijven waarborgen.

Maatregelen voor de agrifoodsector

Vanwege onder andere het sluiten van de horeca is de agrifoodsector ernstig getroffen. Producenten van bijvoorbeeld zuivel, aardappelen en sierbloemen hebben de vraag naar hun producten drastisch zien dalen. De Europese Commissie heeft daarom op 4 mei 2020 een tijdelijke set noodmaatregelen getroffen op deze sector te helpen:

  • Steun voor particuliere opslag

De commissie stelt voor steun te verlenen aan particuliere opslag voor zuivelproducten (melk(poeder), boter, kaas) en vleesproducten (rund-, schapen- en geitenvlees). In het kader van deze regeling kunnen producten tijdelijk uit de markt worden genomen voor een periode van minimaal twee tot drie maanden en maximaal vijf tot zes maanden. Deze maatregel zal leiden tot een daling van het beschikbare aanbod op de markt en tot een herstel van het marktevenwicht op lange termijn.

  • Flexibiliteit voor marktondersteuningsprogramma's

De Commissie zal flexibiliteit nastreven bij de uitvoering van marktondersteuningsprogramma's voor wijn, groenten en fruit, olijfolie, bijenteelt en de ‘EU school scheme’ (melk, groenten en fruit). Dit maakt het mogelijk de financieringsprioriteiten te heroriënteren naar crisisbeheersmaatregelen voor alle sectoren.

  • Uitzonderlijke afwijking van de EU-concurrentieregels

Voor producenten en brancheorganisaties van melk, bloemen en aardappelen zal de commissie een afwijking van bepaalde concurrentieregels toestaan. Het wordt ze gedurende zes maanden (vanaf 5 mei 2020) toegestaan maatregelen te treffen om in overleg met elkaar de markt te stabiliseren:

- De zuivelsector krijgt de mogelijkheid om de melkproductie collectief te plannen.

- De aardappelsector mag afspraken maken over het uit de markt nemen en gratis verstrekken van aardappels, over bewerking en verwerking, opslag, gezamenlijke afzetbevordering en over tijdelijke productieplanning.

- De sierbloemensector mag gezamenlijk afspraken maken over het uit de markt nemen en onder kostprijs (of zelfs gratis) verstrekken van producten, over productieplanning en het bevorderen van afzet. 

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Allard Knook of Selwyn Moons.

De Nederlandse zorgsector - additionele steunmaatregelen

De coronacrisis brengt grote financiële gevolgen voor de gezondheidszorg met zich. Door toenemende zorguitgaven en teruglopende inkomsten kan de bekostiging van zorg onder druk komen te staan. De zorgsector krijgt daarom vanuit Brussel en Den Haag speciale aandacht gezien zijn cruciale rol in de bestrijding van Covid-19. Zo stelt de Europese Unie geld ter beschikking voor onder andere medische apparatuur, inhalatoren en mondkapjes.

Ook de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) neemt maatregelen. De NZa heeft tijdelijk de regelgeving voor face-to-face-consulten versoepeld, zodat ziekenhuizen het eerste consult met een patiënt op afstand kunnen doen. Daarnaast publiceert de NZa uiterlijk op 1 juli een nieuwe regeling voor de langdurige zorg op basis waarvan extra kosten, bijvoorbeeld voor het isoleren en verplegen van besmette patiënten en extra inzet van personeel, worden vergoed.

Lees meer over de maatregelen voor de zorg

Bedrijfsfinanciering

Bedrijfsfinanciering 

De gevolgen van de coronacrisis kunnen tevens hun weerslag hebben op de financiële resultaten van uw organisatie, waardoor een tijdelijke afname van uw liquiditeit en/of winstgevendheid kan ontstaan. Bovendien kunnen leveranciers extra voorwaarden eisen om hun eigen positie te beschermen. U kunt denken aan het eisen van vooruitbetalingen of het laten stellen van letters of credit (LC’s) en/of bankgaranties.

Het is raadzaam om de ontwikkeling van liquiditeit en winstgevendheid, en hun impact op de financieringsafspraken, goed in de gaten te houden. Mochten deze in de toekomst in het geding dreigen te komen, dan doet u er verstandig aan om tijdig en proactief de discussie met uw bank(en) aan te gaan. Mogelijke oplossingen voor dergelijke situaties zijn het overeenkomen van een 'covenant holiday', het heronderhandelen van de (financiële) convenanten, het uitstellen van aflossingsverplichtingen en/of het ophogen van het bestaande limiet, of het aanvragen van een noodkrediet. 

Inmiddels werkt de overheid aan een pakket maatregelen met als doel het voor financiers makkelijker te maken om (tijdelijke) oplossingen aan te bieden. Zo wordt het garantiebudget voor de Garantie ondernemersfinanciering (GO) onder de zogenoemde ‘coronamodule’ verder uitgebreid naar een totaal van tien miljard euro. Bovendien wordt het garantiepercentage van vijftig procent onder deze regeling verhoogd naar tachtig procent voor het grootbedrijf en negentig procent voor het mkb. Daarnaast bestaat de Borgstellingsregeling voor het mkb (BMKB), die verschilt van de GO-regeling door het ingebouwde ‘first-loss’-principe (de overheid neemt de eerste verliezen). De premie hiervoor gaat omlaag  van 3,9 procent naar twee procent. Het budget voor deze regeling is verhoogd van 765 miljoen naar anderhalf miljard euro. Kijk voor meer regelingen ook onder de tab ‘Steun van de overheid’. 

Steunregeling kredieten

De gezamenlijke aanpak van banken (ABN AMRO, ING, Rabobank, de Volksbank, Triodos Bank en BNG Bank) biedt ruimte voor zakelijke klanten in alle sectoren met een financiering tot tweeënhalf  miljoen euro. Bedrijven die tot deze categorie behoren en in de kern gezond zijn, kunnen uitstel van terugbetaling krijgen voor een periode van zes maanden.

Voor de groep met een hogere verplichting zullen banken de verdere ontwikkelingen scherp volgen. Dat kan leiden tot extra stappen in overleg met het kabinet en de toezichthouders.

ECB

Daarnaast implementeert de Europese Centrale Bank (ECB) maatregelen om de kredietverlening door banken aan bedrijven te stimuleren. Verwacht mag worden dat de stimuleringsmaatregelen van de nationale en internationale overheden worden opgeschaald als ze verwachten dat de effecten van de corona crisis langduriger en heviger zijn. 

Ondanks de stimuleringsmaatregelen is de verwachting dat kredietverschaffers terughoudend zullen zijn met het aanbieden van extra kredieten en extra flexibiliteit. Het presenteren van een degelijke impactanalyse en een doordacht plan met een goed te volgen verhaallijn zal daarom doorslaggevend zijn.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Ard Burgers en Edwin van Wijngaarden

Meer over financiering

Business Restructuring

Debt & Capital Advisory

Ard Burgers

Partner, Amsterdam, PwC Netherlands

+31 (0)65 366 53 49

E-mailadres

Edwin van Wijngaarden

Partner, Rotterdam, PwC Netherlands

+31 (0)65 462 43 09

E-mailadres

Aanbestedingen

Aanbestedingen

De Europese Commissie heeft bevestigd dat de coronacrisis snelle, slimme oplossingen en flexibiliteit vereist. Overheidsinkopers worden aangespoord om een meerfasenstrategie te volgen. De keuzes die u als opdrachtgever, budgethouder, inkoper of aanbestedingsexpert vandaag of morgen maakt hebben impact op de opdrachtenportefeuille van ondernemers over een aantal maanden.

Welke strategische keuzes maakt u?

Kiest u voor het afschalen van tijdelijke arbeidscontracten, voor het opschalen van schoonmaakcontracten, versnellen, vertragen of zet u voorbereidingstrajecten voor grote aanbestedingen tijdelijk on hold? Maakt u keuzes in het belang van uw eigen organisatie of houdt u ook rekening met de maatschappelijke impact van die keuzes, die er in sommige gevallen toe kunnen dat sectoren zonder nieuwe opdrachten liquiditeitsproblemen krijgen en faillissementen onvermijdelijk zijn? 

Welke maatregelen kunt u nemen onder de Aanbestedingswet?

Tender Board

U doet er goed aan om op korte termijn een extra telefonisch overleg met de Tender Board te organiseren, zodat u met de overige interne betrokkenen een aantal (aanvullende of nieuwe) strategische keuzes kunt maken.

Dwingende spoed

Zorginstellingen, onderwijsinstellingen, ministeries, provincies en gemeenten, die door de coronacrisis acuut producten of diensten nodig hebben, kunnen een beroep doen op de uitzondering voor ‘dwingende spoed’ in de Aanbestedingswet. Op deze manier is het mogelijk om een onderhandelingsprocedure zonder aankondiging toe te passen, hetgeen feitelijk neerkomt op onderhandse gunning.

Dit is relevant voor het direct aanschaffen van hulpmiddelen in de zorg, applicaties om thuiswerken te faciliteren of extra licenties aan te schaffen als onderwijsinstelling als het nodig is om à la minute goed onderwijs op afstand te faciliteren. Professionele inkopers doen er in deze gevallen goed aan om direct vast te leggen dat het ook niet mogelijk is of was om de versnelde procedure toe te passen. 

De Europese Commissie moedigt samenwerking en het gezamenlijk inkopen aan en wijst ook op de initiatieven voor gezamenlijke aanbestedingen van de Europese Commissie.

Versnelde procedure: verkorten van termijnen

In het geval van een urgente, door de coronacrisis veroorzaakte situatie, waarin de minimumtermijnen niet in acht genomen kunnen worden, kan worden gekozen voor het verkorten van termijnen. Voor een openbare procedure kan de termijn voor inschrijving worden verkort van 35 naar vijftien dagen. Voor een niet-openbare procedure kan de termijn voor het indienen van een verzoek tot deelname ook worden verkort van 35 tot vijftien dagen en voor het indienen van een inschrijving van dertig tot tien dagen. 

Afstemming met opdrachtnemers en/of de markt

De coronacrisis kan resulteren in stagnatie of vertraagde levertermijnen, ziekte of uitval van personeel bij opdrachtnemers en een impact kan hebben op de voortgang van opdrachten. U kunt hierover in gesprek gaan met uw opdrachtnemers of als u de opdracht nog niet in de markt hebt gezet, een marktconsultatie starten om beter te kunnen beoordelen wat de stand van zaken is en of eventuele maatregelen en aanvullende afspraken in overleg mogelijk of noodzakelijk zijn.

Verlengen van termijnen

Het opstellen van een offerte is meestal een teamprestatie. Momenteel verlopen niet alle interne processen even soepel. U kunt als aanbestedende dienst overwegen om bepaalde strikte termijnen vanwege de coronacrisis te verlengen. Voor het verlengen van de termijnen van Europese aanbestedingsprocedures, zoals de openbare of de niet-openbare procedure en voor nationaal openbare procedures is wel een rectificatie op TenderNed vereist.

Opschorten van aanbestedingen

Voor aanbestedingen die nog niet officieel zijn gestart kunt u met uw team bespreken of het mogelijk of misschien zelfs wenselijk is om de startdatum op te schorten met een aantal weken.

Telefonische behandeling kort geding

Het is nog steeds mogelijk om een kort geding te starten, maar de behandeling door de voorzieningenrechter kan door de coronacrisis wel langer duren. De pleitronde kan schriftelijk verlopen en kan ook worden aangevuld met een telefonische behandeling. Een vertraging van de juridische procedure betekent dat het ook langer zal duren voordat een opdrachtgever tot definitieve gunning kan overgaan.

Alcateltermijn

De termijn tussen voorlopige gunning en gunning (de Alcateltermijn) bedraagt formeel minimaal twintig dagen. U kunt overwegen om deze termijn te verlengen, omdat het langer kan duren dan gewoonlijk voordat juridische procedures in behandeling worden genomen door rechters.

Verlenging bestaande overeenkomst

De Aanbestedingswet bevat de mogelijkheid om bestaande overheidsopdrachten zonder een nieuwe aanbestedingsprocedure te wijzigen in geval van omstandigheden die een zorgvuldige aanbestedende dienst niet kon voorzien. De coronacrisis is zo’n omstandigheid die niet kon worden voorzien, althans niet voor 15 maart 2020. Deze uitzondering mag worden toegepast als daardoor de algemene aard van de opdracht niet wijzigt en het bedrag dat gepaard gaat met de wijziging niet hoger is dan vijftig procent van de oorspronkelijke opdrachtwaarde. De wijziging dient te worden gepubliceerd op TenderNed.

Voor speciale sectorbedrijven, die opdrachten plaatsen in de sectoren water- of energievoorziening, openbaar vervoer of post, geldt deze mogelijkheid tot verlenging van een bestaande overeenkomst overigens ook. Er geldt in dat geval wel één uitzondering: de voorwaarde dat het moet gaan om een bedrag dat niet hoger is dan vijftig procent van de opdrachtwaarde geldt in dat geval niet. Speciale sectorbedrijven kunnen als de scope van de algemene opdracht niet wijzigt in deze bijzondere situatie, dus ook een wijziging doorvoeren en een bestaande overeenkomst zonder aanbestedingsprocedure verlengen. Zelfs als het bedrag dat met die wijziging gepaard gaat hoger is dan vijftig procent van de oorspronkelijke opdrachtwaarde. 

Algemeen belang

Rechters hebben de mogelijkheid om een overeenkomst die ten onrechte niet is aanbesteed niet te vernietigen als dwingende redenen van algemeen belang het noodzakelijk maken dat de overeenkomst in stand blijft. Volgens jurisprudentie van het hof vanjustitie vallen hier in elk geval de volgende gronden onder: openbare orde, openbare veiligheid en volksgezondheid en bescherming van werknemers. Economische belangen, zoals de kosten van een nieuwe aanbestedingsprocedure of de kosten die voortvloeien uit de vertraging, vormen geen grond om de vernietiging achterwege te laten. De rechter houdt in elk geval rekening met de ernst van de overtreding, het gedrag van de aanbestedende dienst en de aard van de overeenkomst. De rechter kan in voorkomende gevallen ook alternatieve sancties opleggen, zoals bijvoorbeeld een verkorting van de looptijd van de overeenkomst.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Diana Paans.

Diana Paans-van der Arend

Senior Manager, Amsterdam, PwC Netherlands

+31 (0)62 266 33 72

E-mailadres

Optimalisatie van het werkkapitaal

Optimalisatie van het werkkapitaal

Als de liquiditeit van uw organisatie onder druk staat, is operationeel werkkapitaalmanagement een van de belangrijkste onderwerpen om op te focussen. Werkkapitaal is immers nodig om uw bedrijf draaiende te houden. Tijdens onvoorziene situaties zoals de huidige coronacrisis is extra focus op effectief debiteuren- en crediteurenbeheer, de voorraadontwikkeling en op de liquiditeitsprognose nodig.

Debiteurenbeheer

Bij liquiditeit-issues zullen uw klanten overwegen u later te gaan betalen. Extra aandacht voor tijdige en accurate facturatie in combinatie met actief en effectief debiteurenbeheer is daarom nodig. Zorg dat u direct het gesprek aangaat met de grootste klanten, wacht niet hiermee totdat de betalingstermijn verstreken is. Het doel is om bevestiging te krijgen dat facturen (op tijd) betaald zullen worden. Daarnaast identificeert u daarmee in een vroeg stadium eventuele betalingsproblemen bij klanten. Ook financiële instrumenten zoals factoring kunnen hierbij een oplossing bieden.

Crediteurenbeheer

Een manier om uw eigen werkkapitaalpositie op korte termijn te verbeteren, is het stoppen of later betalen van uw leveranciers. Een dergelijke aanpak kan uw leveranciersrelaties echter ernstig schaden en zou leveringsproblemen kunnen opleveren. We raden u aan om met leveranciers in gesprek te gaan en om goede afspraken te maken.

Voorraad

De supplychains, vooral de aanvoer van goederen uit China, zijn door het coronavirus ernstig verstoord. De werkzaamheden in fabrieken en de logistiek hebben meerdere weken stilgelegen en in veel gevallen draaien ze nog steeds niet op volle kracht. Om een grote impact op uw organisatie te voorkomen is het raadzaam eerst te focussen op de meest kritische producten en leveranciers. Zorg dat u weet wanneer u de volgende bestelling kunt verwachten. Daarnaast kunt u onderzoeken of er vergelijkbare goederen gekocht kunnen worden bij andere leveranciers. Mogelijk kunt u door liquiditeitsproblemen maar een deel van de gewenste goederen inkopen. Koop in dat geval goederen die nodig zijn voor producten met goede marges, maar vooral producten met een hoge omloopsnelheid die daardoor niet lang op voorraad liggen.

Cashflow forecasting

In tijden van liquiditeitsproblemen is het uitermate belangrijk om inzicht te hebben in de kasstromen voor de korte en middellange termijn. Verhoog de voorspelbaarheid en frequentie van de liquiditeitsprognose op de korte termijn, en verrijk deze met inzichten uit bijvoorbeeld debiteurenbeheer. Zo hebt u tijdig inzicht in potentiële problemen en kunt u tijdig passende maatregelen nemen.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Danny Siemes.

Danny Siemes

Director, Amsterdam, PwC Netherlands

+31 (0)63 024 57 11

E-mailadres

Contact

Allard Knook

Allard Knook

Partner, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)63 437 77 85

Selwyn Moons

Selwyn Moons

Partner, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)62 216 15 05

Ard Burgers

Partner, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)65 366 53 49

Edwin van Wijngaarden

Edwin van Wijngaarden

Partner, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)65 462 43 09

Diana Paans-van der Arend

Diana Paans-van der Arend

Senior Manager, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)62 266 33 72

Danny Siemes

Director, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)63 024 57 11

Volg ons