Liquiditeit, financiering en overheidssteun

steun van de overheid

Het tweede noodpakket voor banen en economie - 20 mei 2020

Hoewel de overheid de coronamaatregelen langzaam terugdraait, blijft het bedrijfsleven kwetsbaar. Het kabinet heeft daarom op 20 mei 2020 zijn tweede noodpakket aan steunmaatregelen aangekondigd. Dit pakket betreft een verlenging van de maatregelen die sinds 17 maart al lopen (bijvoorbeeld de GO-C en de Tozo), maar kent ook enkele nieuwe initiatieven om ondernemers in zwaar weer te steunen. Dit noodpakket loopt tot 1 oktober 2020.

Nieuwe maatregelen

Tegemoetkoming vaste lasten (TVL) mkb

Mkb-ondernemers in bepaalde sectoren (zoals de horeca) krijgen, bovenop de NOW-regeling, een belastingvrije tegemoetkoming van (maximaal) vijftigduizend euro om vaste materiële kosten te betalen voor periode tot 1 oktober 2020. Het totale budget van is 1,4 miljard euro. De TVL wordt volgens verwachting medio juni 2020 van kracht. De tegemoetkoming is de opvolger van de TOGS, die 26 juni 2020 afloopt.

Tijdelijke overbruggingsregeling voor flexibele arbeidskrachten (TOFA)

Ondanks de verschillende maatregelen die het kabinet heeft genomen om werknemers te ondersteunen, zijn er groepen werknemers die niet in aanmerking kwamen voor steun vanuit de overheid. Dit betrof onder andere flexwerkers. Daarom treedt vanaf eind juni de TOFA-regeling in werking.

Deze regeling voorziet flexwerkers (oproep- of invalkrachten en uitzendkrachten) die hun inkomen weliswaar hebben zien teruglopen, maar niet in aanmerking komen voor WW-uitkering, bijstand of andere regelingen, van een inkomen van 550 euro bruto per maand, voor de maanden maart, april en mei. De tegemoetkoming leidt daarmee tot een eenmalige uitkering van 1650 euro bruto.

Aanvragen worden door het UWV behandeld van maandag 22 juni tot en met zondag 12 juli 2020.

NL leert door

Deze maatregel is ter ondersteuning van mensen die hun werk als gevolg van de crisis verliezen en de transitie naar andere werk moeten maken. Het totale budget hiervoor is vijftig miljoen euro. De regeling gaat naar verwachting in juli 2020 van start.

Verlenging/aanpassing maatregelen eerste noodpakket

Tozo voor zelfstandige ondernemers

Het kabinet verlengt de Tozo-maatregel (zie aparte tab), waarbij een additionele eis, zijnde een partnerinkomenstoets, is toegevoegd als criteria.

Kredieten en garanties (COL, KKC)

De eerder aangekondigde financieringsmaatregelen lopen door, waarbij nieuwe aanvragen worden behandeld. De Corona-garantieregeling kleine kredieten (KKC) wordt momenteel uitgewerkt. Voor de Corona-overbruggingslening (COL) heeft het kabinet een tweede tranche opengesteld met een budget van 200 miljoen euro.

Steunmaatregelen internationaal opererende Nederlands bedrijven

Voor Nederlandse ondernemers die internationaal opereren, heeft het kabinet er ook meerdere maatregelen getroffen. Zo zijn er binnen bestaande regelingen - zoals het Dutch Trade and Investment Fund (DTIF) en het Dutch Good Growth Fund (DGGF) - extra mogelijkheden gecreëerd en noodloketten ingericht bij de Kamers van Koophandel en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland om ondernemers te ondersteunen. Ook vanuit de posten in het buitenland worden ondernemers ondersteund met digitale dienstverlening over de maatregelen in het buitenland waarmee ze rekening moeten houden.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Allard Knook of Selwyn Moons.

De garantie ondernemersfinanciering (GO) en de ‘coronamodule’ (GO-C) 

De GO-regeling

Om (middel)grote bedrijven snel toegang te geven tot leningen en garanties, kunnen zij gebruikmaken van de GO-regeling. De overheid geeft hiermee een garantie op bankleningen en -garanties van maximaal vijftig procent. Dit geldt voor faciliteiten vanaf anderhalf miljoen tot maximaal vijftig miljoen euro per individuele aanvraag, met een maximumbedrag van honderdvijftig miljoen euro per bedrijf. Het kabinet heeft daarnaast het garantieplafond van anderhalf miljard euro naar tien miljard euro verhoogd. Bij de GO-C is de garantie verhoogd (zie hieronder).

De GO-C - een additioneel steunpakket met ruimere voorwaarden

Op 28 april heeft het kabinet de GO-regeling uitgebreid met een zogenoemde ‘coronamodule’(GO-C). Hiermee werd het garantiepercentage van vijftig procent naar tachtig (grote bedrijven) en negentig procent (middelgrote bedrijven) verhoogd. De belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de bestaande GO-regeling zijn:

  • Leningen en garanties verstrekt met toepassing van de GO-C hebben een looptijd van maximaal zes jaar.
  • Leningen zijn bestemd om te voorzien in de liquiditeitsbehoefte van de ondernemer als gevolg van de uitbraak van het coronavirus.
  • Alleen niet-achtergestelde leningen kunnen onder de garantstelling worden gebracht.
  • De maximale hoogte van de lening wordt bepaald op basis van loonsom, omzet of liquiditeitsplanning.
  • De garantie bedraagt maximaal negentig procent van de lening als ze is verstrekt aan een mkb-ondernemer en tachtig procent als ze is verstrekt aan een grote onderneming.
  • Alleen leningen aan ondernemingen die op 31 december 2019 niet al in moeilijkheden waren, komen in aanmerking.
  • Er geldt een minimumprovisie.
  • De GO-C is geldig van 29 april 2020 tot 31 december 2020, waarbij aanvragen voor 2020 tot 15 december 2020 kunnen worden aangevraagd.
Hoe maakt u als ondernemer gebruik van de GO/GO-C?

Om een financiering met overheidsgarantie onder de GO/GO-C-regeling aan te vragen, kan een onderneming zich tot de bij de GO-regeling aangesloten banken wenden. De bank beoordeelt de kredietaanvraag en bepaalt vervolgens of de aanvraag voldoet aan de voorwaarden van de GO/GO-C-regeling. Nadat de kredietvraag is goedgekeurd, beslist de bank of een verzoek tot garantstelling bij de RVO wordt ingediend. De volgende banken doen mee aan de GO- en de GO-C-regeling:

  • ABN Amro Bank
  • BNP Paribas Netherlands Branch
  • Deutsche Bank AG, Amsterdam Branch
  • ING
  • NIBC Bank
  • Rabobank
  • Triodos Bank

Naast de standaardformulieren levert de bank onder meer de volgende documenten aan:

  • Het kredietvoorstel met alle bijlagen zoals het door de bank in behandeling is genomen.
  • De notulen van het goedkeuringsbesluit.
  • De jaarrekening van de te financieren onderneming over de laatste twee jaren, tussentijdse cijfers en de meerjarenprognose na financiering.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Allard Knook of Selwyn Moons.

Corona-overbruggingslening (COL) voor start-ups, scale-ups en innovatieve mkb’ers 

Op basis van de corona-overbruggingslening (COL) kunnen groeibedrijven zoals start-ups, scale-ups en innovatieve mkb’ers sinds 29 april 2020 een aanvraag indienen voor een speciaal overbruggingskrediet bij de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM's). Deze bedrijven hebben vaak geen bankrelatie en kunnen daarom geen of slechts beperkt gebruikmaken van de steunmaatregelen die al bestonden en veelal gericht waren op met vreemd vermogen gefinancierde bedrijven. Het kabinet had voor de COL aanvankelijk honderd miljoen euro vrijgemaakt. Door middel van het tweede noodpakket (zie tab) heeft het kabinet nog eens 150 miljoen euro voor de COL beschikbaar gesteld.

De COL-regeling kent de volgende voorwaarden:

  • De leningen die worden verstrekt bedragen minimaal 50.000 euro en maximaal twee miljoen euro.
  • Bij bedragen boven 250.000 euro wordt 25 procent cofinanciering verwacht van de aandeelhouders of andere investeerders.
  • Een uniform rentetarief van drie procent wordt gehanteerd.
  • De leningen moeten uiterlijk op 31 december 2020 worden verstrekt en hebben een looptijd van drie jaar. Deze looptijd mag tweemaal met één jaar worden verlengd.

De ROM’s streven ernaar de beoordelingen van de aanvragen onder 500.000 euro af te handelen binnen vier tot negen werkdagen. Voor aanvragen boven 500.000 euro is het streven om binnen drie weken tot een definitief besluit te komen.

Hoe maakt u als ondernemer gebruik van de COL?

U dient uw aanvraag in bij de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij (ROM) van uw regio. Zie hiervoor ook de website van de ROM in uw regio.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Allard Knook of Selwyn Moons.

Tozo-regeling, TOGS-noodloket en TVL-regeling voor het mkb

Tozo - inkomensondersteuning en leningen voor zelfstandige ondernemers

Het kabinet heeft een tijdelijke, versoepelde regeling (Tozo) ingesteld om zelfstandig ondernemers, waaronder zzp’ers, te ondersteunen zodat zij hun bedrijf kunnen voortzetten. In het tweede noodpakket van steunmaatregelen (zie aparte tab) heeft het kabinet de Tozo verlengd, met daarbij een additionele eis, zijnde de partnerinkomenstoets. Hierdoor kunnen alleen huishoudens met een inkomen onder het sociaal minimum aanspraak doen op een tegemoetkoming.

De regeling wordt uitgevoerd door gemeenten. Zelfstandigen kunnen voor een periode van drie maanden, via een versnelde procedure, aanvullende inkomensondersteuning krijgen voor levensonderhoud. Deze vult het inkomen aan tot het sociaal minimum en hoeft niet te worden terugbetaald. 

Om gebruik te kunnen maken van de Tozo moet een zelfstandige voldoen aan het urencriterium en voor de aankondiging van deze regeling op 17 maart 2020 al actief zijn (inclusief inschrijving bij Kamer van Koophandel). Ondersteuning volgens deze tijdelijke regeling is ook mogelijk in de vorm van een lening voor bedrijfskapitaal tot maximaal 10.157 euro, tegen een rentepercentage van twee procent. Er kan een samenloop zijn met de compensatieregeling voor getroffen sectoren, de tegemoetkoming van vierduizend euro. Deze vierduizend euro wordt niet verrekend met de uitkering.

TOGS - tegemoetkoming ondernemers getroffen sectoren

Er is een noodloket voor sectoren die hard zijn getroffen door de overheidsmaatregelen en die hun omzet daardoor geheel of grotendeels zien verdwijnen. Denk daarbij aan de horeca, de reisbranche, de evenementenbusiness en sommige onderdelen van de culturele sector. Bedrijven in deze sectoren krijgen een tegemoetkoming in de vorm van een eenmalige belastingvrije gift van vierduizend euro. Een van de voorwaarden is dat de ondernemer in de periode 16 maart 2020 tot en met 15 juni 2020 een omzetverlies van minstens vierduizend euro verwacht. 

De lijst met SBI-codes van sectoren die hiervoor in aanmerking komen is uitgebreid. Registraties onder een verkeerde SBI-code kunnen worden gemeld bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Daarnaast wordt het vestigingsvereiste versoepeld. De TOGS stopt per 26 juni 2020 en wordt vervangen door de TVL (zie onder).

Tegemoetkoming vaste lasten mkb (TVL)

De TVL helpt mkb-bedrijven bij het betalen van (een deel van) hun vaste lasten. Dit betreft geen loonkosten (daarvoor bestaat de NOW). De tegemoetkoming is juist gericht op kostenposten als huur, abonnementen, licenties, verzekeringen die van vaste aard zijn. Deze worden deels gedekt door de TVL. De TVL is beschikbaar voor mkb’ers die meer dan dertig procent omzetverlies kennen door de coronacrisis. De tegemoetkoming kan oplopen tot maximaal twintigduizend euro (belastingvrij over drie maanden). Het is de bedoeling dat de TVL medio juni start, als de TOGS uitfaseert.

Net zoals bij de TOGS kunnen mkb-bedrijven in bepaalde sectoren in aanmerking komen voor de TVL. Zie de RVO-website voor de vastgestelde lijst met SBI-codes. Hieronder vallen onder meer de horeca, recreatie, strandtenten, sportscholen, evenementen en theaters.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Allard Knook of Selwyn Moons.

Overige steunmaatregelen voor Nederlandse ondernemers

Verruiming borgstelling mkb (BMKB)

Om mkb-ondernemers in staat te stellen (tijdig) hun rekeningen te betalen en betalingsachterstanden te voorkomen kunnen zij onder gunstiger voorwaarden geld lenen bij hun bank (tot maximaal anderhalf miljoen euro). De staat staat hierbij garant voor deze lening. 

De overheid heeft aangekondigd dat de kosten voor het gebruik van de BMKB verlaagd worden (van 3,9 procent premie naar twee procent). Ook wordt de beschikbare 756 miljoen verhoogd naar anderhalf miljard euro. Daarnaast is de BMKB uitgebreid om ook niet-bancaire financiers te betrekken zodat meer mkb-bedrijven geholpen worden door deze regeling.

Corona-garantieregeling kleine kredieten (KKC)

Naast de GO-C en de BMKB, die primair zijn gericht op midden- tot grootbedrijf, komt er ook een kredietregeling voor het kleinbedrijf; de zogenoemde KKC. Deze regeling zal ondernemers met een relatief kleinere financieringsbehoefte (tussen de 10.000 en 50.000 euro ) ondersteunen met het aantrekken van krediet. De overheid zal voor 95 procent garant staan voor de kredieten die door de banken verstrekt worden. D rente is maximaal vier procent met een looptijd van maximaal vijf jaar. Net als bij de GO-C en de BMKB zal de aanvraag via uw bank of huisfinancier verlopen. De regeling is aangekondigd op 8 mei 2020 treedt volgend verwachting in de loop van de mei in werking.

Ondersteuning van kleine ondernemers, innovatieve bedrijven en start-ups via Qredits (microkredieten), vroege-fasefinanciering (VFF) en innovatiekrediet (IK)

Aanvullend op de nieuwe KKC zijn al bestaande regelingen ook versoepeld. Om ook kleine en startende ondernemers toegang te geven tot financiering heeft het kabinet zijn regelingen die toegespitst zijn op deze bedrijven, verder versoepeld. Zo zijn aflossingen uitgesteld, is de gehanteerde rente verlaagd om de regeling aantrekkelijker te maken en zijn de budgetten voor deze regelingen opgehoogd.

Tijdelijk borgstelling voor land- en tuinbouwbedrijven en noodpakket agrarische sector

In verband met mogelijke liquiditeitsproblemen in de land- en tuinbouwsector start het kabinet met een tijdelijke borgstelling voor werkkapitaal onder de regeling Borgstelling mkb-landbouwkredieten (BL).

Daarnaast heeft het kabinet op 15 april 2020 besloten een additioneel noodpakket van 650 miljoen euro te wijden aan aanvullende maatregelen voor de sierteeltsector, specifieke onderdelen van de voedingstuinbouw (samen 600 miljoen euro) en de fritesaardappelsector (vijftig miljoen euro). Voor de sierteelt en voedingstuinbouw is een regeling in de maak die erop toeziet dat ondernemers de eerste dertig procent van hun omzetderving voor zich nemen en de overheid de resterende zeventig procent voor een aanzienlijk deel compenseert. Voor de fritesaardappelsector is een soortgelijke maatregel in de maak.

Het kabinet heeft ondernemers in deze sector op 7 mei opgeroepen om hun aanvraag al bij de RVO in te dienen. Hoewel de regeling nog moet worden goedgekeurd door de Europese Commissie, worden aanvragen al aangenomen om de uiteindelijke behandeling en uitkering te versnellen.

Herverzekering van kortlopende kredietverzekeringen

Veel Nederlandse bedrijven zijn afhankelijk van hun bevoorrading die loopt via een leverancierskrediet. Deze kredieten staan onder druk door de verhoogde risico’s, waardoor bedrijven niet bevoorraad kunnen worden en mogelijk failliet gaan met daarbij een groot verlies aan werkgelegenheid. De overheid werkt daarom aan een herverzekeringsinstrument om te voorkomen dat kredietverzekeraars geen kredieten meer verstrekken aan bedrijven. Vooralsnog wordt de financiële inzet vanuit de overheid geraamd op circa twaalf miljard euro. Deze faciliteit wordt nu uitgewerkt en moet daarna worden goedgekeurd door de Europese Commissie.

Aanvullende ondersteuning voor culturele & creatieve sector en de sportsector

Het kabinet heeft op 15 april 2020 aangekondigd de Nederlandse culturele en creatieve sector te steunen met 300 miljoen euro. Dit pakket is aanvullend op eerdere maatregelen.

De regeling is nog niet in werking, maar beoogd is om culturele instellingen financieel te ondersteunen om zo de terugval in bezoeken en aankopen te compenseren en de culturele organisaties in staat te stellen zich voor te bereiden voor investeringen voor het komende culturele seizoen.

Daarnaast stelt het kabinet 110 miljoen euro beschikbaar voor het ondersteunen van sportverenigingen die door de Covid-19-uitbraak in financiële moeilijkheden verkeren. Een groot gedeelte van deze middelen zal gaan naar het kwijtschelden van de huur van sportverenigingen. Daarnaast kunnen sportverenigingen een aanspraak doen op een compensatie van maximaal 2500 euro per vereniging om het omzetverlies en doorlopende lasten op te vangen.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Allard Knook of Selwyn Moons.

Maatregelen vanuit de Europese Commissie

Binnen het Coronavirus Response Investment-initiatief heeft de Europese Commissie (EC) 37 miljard euro vrijgemaakt uit de EU-begroting. Lidstaten kunnen dat vrijgemaakte geld gebruiken om hun zorgstelsels, investeringsfondsen en de arbeidsmarkt overeind te houden. Voor Nederland is 25 miljoen euro beschikbaar.

Ook heeft het Europees Parlement ingestemd met de inzet van het EU-Solidariteitsfonds. Dat is normaal gesproken bestemd voor natuurrampen, maar kan nu ook worden gebruikt door lidstaten die hard getroffen zijn door Covid-19. Vanuit het fonds wordt maximaal 800 miljoen euro uitgekeerd.

Tot slot heeft de EC een tijdelijk staatssteunkader in het leven geroepen, op basis waarvan lidstaten ondernemingen die te kampen hebben met de gevolgen van coronacrisis, kunnen steunen.

Tijdelijke kaderregeling staatssteun

Op 19 maart 2020 is de ‘tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun ter ondersteuning van de economie vanwege de huidige Covid-19-uitbraak (Covid-mededeling)’ in werking getreden. De Covid-mededeling is erop gericht lidstaten, naast de bestaande staatssteunregels, extra mogelijkheden te bieden om ondernemingen die met liquiditeitstekorten kampen als gevolg van de coronacrisis, te steunen. Het doel van deze maatregelen is ervoor te zorgen dat bedrijven de middelen behouden om hun activiteiten voort te zetten of tijdelijk te bevriezen zonder dat dit gevolgen heeft voor de groeiperspectieven op lange termijn. Aan ondernemingen die plotseling met een tekort aan of zelfs het niet beschikbaar hebben van liquiditeit kampen, kan de volgende steun worden gegeven:

  • Rechtstreekse subsidies, terug te betalen voorschotten of belastingvoordelen (zie punten 21 tot en met 23 van de Covid-mededeling):

De subsidie, het voorschot of het belastingvoordeel bedraagt niet meer dan 800.000 euro per onderneming en moet worden verleend op basis van een regeling met een geraamd budget. De steun is niet bedoeld voor ondernemingen die op 31 december 2019 al in financiële moeilijkheden verkeerden.

  • Garanties voor leningen (zie punten 24 en 25 van de Covid-mededeling):

De Covid-mededeling schept regels over de hoogte van de garantie en de garantiepremie, waarbij de kredietwaardigheid van de begunstigde en de duur van de garantstelling als variabele worden meegenomen. Als de lening een looptijd heeft tot na 31 december 2020 mag ze maximaal 25 procent van de jaaromzet van de onderneming over 2019 bedragen. Voor leningen met een looptijd tot 31 december 2020 kan worden afgeweken van dit maximum, maar daarvoor moet de lidstaat kunnen aantonen dat de evenredigheid van de steun gewaarborgd blijft.

  • Rentesubsidies voor leningen (zie punt 26 van de Covid-mededeling):

De Covid-mededeling schept regels over de hoogte van de rentesubsidie, waarbij de kredietwaardigheid van de begunstigde en de duur van de lening als variabele worden meegenomen. Leningen met een nominale waarde van 800.000 euro mogen rentevrij verleend worden als deze lening wordt verstrekt op basis van een nationale regeling met een geraamd budget.

  • Garanties en leningen die via kredietinstellingen of andere financiële instellingen kunnen worden verleend (zie punten 28 tot en met 31 van de Covid-mededeling):

Steun in de vorm van overheidsgaranties en verlaagde rente kan ook worden verleend via kredietinstellingen en andere financiële instellingen als financiële intermediairs. Steun via dergelijke instellingen mag niet indirect ten gunste komen aan deze instellingen. Zij moeten waarborgen instellen met betrekking tot de mogelijke indirecte steun ten gunste van de kredietinstellingen of andere financiële instellingen om onnodige vervalsingen van de mededinging te beperken.

De kredietinstellingen of andere financiële instellingen moeten de voordelen van de overheidsgarantie of rentesubsidies voor leningen zo veel mogelijk doorgeven aan de uiteindelijke begunstigden. De financiële intermediair moet in staat zijn aan te tonen dat hij een mechanisme hanteert dat ervoor zorgt dat alle voordelen zo veel mogelijk aan de uiteindelijke begunstigden worden doorgegeven in de vorm van hogere volumes aan financiering, een hoger risicoprofiel van de portefeuille, lagere eisen inzake zekerheden, lagere garantiepremies of lagere rentevoeten.

  • Kortlopende exportfinanciering (zie punten 32 en 33 van de Covid-mededeling):

In de mededeling van de commissie over kortlopende exportkredietverzekering is bepaald dat verhandelbare risico’s niet mogen worden gedekt door exportkredietverzekeringen met steun van de lidstaten. Na een openbare raadpleging te hebben gehouden over de beschikbaarheid van kortlopende exportkredietverzekering voor uitvoer naar alle huidige landen met verhandelbare risico’s, heeft de commissie vastgesteld dat er als gevolg van de Covid-19-uitbraak een gebrek is aan voldoende particuliere-verzekeringscapaciteit voor kortlopende exportkredieten in het algemeen en dat de dekking voor verhandelbare risico’s tijdelijk onbeschikbaar is.

Op 3 april heeft de EC de op 19 maart 2020 goedgekeurde Covid-19-mededeling uitgebreid met extra mogelijkheden die de lidstaten in staat te stellen het onderzoek, de tests en de productie van voor het coronavirus relevante producten te versnellen, de werkgelegenheid te beschermen en de economie in de context van de uitbraak verder te ondersteunen. De kaderregeling voorziet in steun voor:

  • Onderzoek en ontwikkeling op het gebied van het coronavirus.
  • De bouw en verbetering van testfaciliteiten voor producten die relevant zijn voor de bestrijding van de uitbraak van het coronavirus, zoals vaccins, medische apparatuur, ontsmettingsmiddelen en beschermend materiaal.
  • Het maken van producten die relevant zijn voor de bestrijding van de uitbraak van het coronavirus, zoals bijvoorbeeld vaccins, medische apparatuur, ontsmettingsmiddelen en beschermend materiaal.

Daarnaast biedt de wijziging de mogelijkheid tot flexibele en meer gerichte steun om de werkgelegenheid in de lidstaten te behouden. De wijziging biedt de volgende mogelijkheden:

  • Uitstel van belastingbetaling en/of opschorting van werkgeversbijdragen aan de sociale zekerheid, ter voorkoming van ontslagen binnen regio’s of sectoren die het zwaarste zijn getroffen door de corona-uitbraak. Deze steun mag worden verleend aan bedrijven en zelfstandigen in de vorm van uitstel van belastingen en sociale premies als dit nodig is om de liquiditeit van de begunstigde te waarborgen en mag niet langer duren dan tot en met 31 december 2022.
  • Loonsubsidies voor werknemers ter voorkoming van ontslagen binnen regio’s of sectoren die het zwaarste zijn getroffen door de corona-uitbraak.De staatssteun mag in principe maximaal twaalf maanden duren en niet meer dekken dan tachtig procent van het loon. 

De Europese Commissie past de Covid-mededeling vooralsnog toe tot en met 31 december 2020.

Verruimde mogelijkheden voor herkapitalisatie

Op 8 mei 2020 heeft de Europese Commissie voor de tweede maal de Covid-mededeling uitgebreid om de lidstaten in staat te stellen steun te verlenen door middel van herkapitalisatie en achtergestelde schuld maatregelen. Volgens de gewijzigde kaderregeling moeten de Covid-19-maatregelen voor herkapitalisatie aan de volgende voorwaarden voldoen:

  • Zonder de staatsinterventie zou de begunstigde onderneming failliet gaan of met ernstige moeilijkheden worden geconfronteerd om haar activiteiten in stand te houden.

  • Het is in het gemeenschappelijk belang om in te grijpen.

  • De begunstigde onderneming is niet in staat om tegen betaalbare voorwaarden financiering op de markten te vinden en de horizontale maatregelen die in de betrokken lidstaat bestaan om de liquiditeitsbehoeften te dekken, zijn ontoereikend om haar levensvatbaarheid te garanderen.

  • De begunstigde onderneming verkeerde niet op 31 december 2019 al in moeilijkheden.

Lidstaten moeten bij herkapitalisatie rekening houden met het volgende:

  • De lidstaat moet een passende vergoeding ontvangen voor de investering. Hoe dichter de vergoeding bij de marktvoorwaarden ligt, des te geringer is de potentiële concurrentieverstoring als gevolg van het overheidsoptreden.

  • Ondernemingen die door de lidstaat geherkapitaliseerd worden, mogen geen dividend uitkeren totdat de schuld is afbetaald. Ook mogen er geen niet-verplichte couponbetalingen worden gedaan en mogen geen andere aandelen worden teruggekocht (op de aandelen in handen van de lidstaat na) totdat de maatregelen volledig zijn terugbetaald.

  • Andere begunstigden dan kmo's die een Covid-19-herkapitalisatie van meer dan 25 procent van het eigen vermogen hebben ontvangen op het moment van de interventie, moeten een geloofwaardige exitstrategie voor de deelname van de lidstaat aantonen.

  • De bovenstaande vereisten gelden zowel voor Covid-19-regelingen ter herkapitalisatie als voor individuele steunmaatregelen. Bij de goedkeuring van een regeling zal de Europese Commissie verzoeken om aanmelding van deze vorm van steun boven de drempel van 250 miljoen euro.

  • De herkapitalisatiemaatregelen zijn van kracht tot 30 juni 2021. De EC heeft deze datum alleen vastgesteld voor herkapitalisatiemaatregelen op grond van het feit dat liquiditeitsproblemen als gevolg van Covid-19 zich in een later stadium kunnen voordoen. Voor andere soorten steun blijft de datum van 31 december 2020 gelden.

Aanpassingsvoorstel voor verruiming tijdelijk steunkader kleine bedrijven en particuliere investeerders

Op 12 juni 2020 heeft de Europese Commissie de lidstaten een conceptvoorstel ter consultatie gezonden voor een verdere verruiming van het tijdelijk steunkader dat op 19 maart 2020 is aangenomen en op 3 april en 8 mei 2020 is geamendeerd.

Het voorstel is nu om het toepassingsbereik van het tijdelijke steunkader verder uit te breiden. Hierdoor zouden lidstaten:

  • bepaalde micro- en kleine ondernemingen (waaronder ook start-ups) kunnen steunen die vóór 31 december 2019 al in moeilijkheden verkeerden. Deze mogelijkheid zou echter niet openstaan voor ondernemingen die in een insolventieprocedure zitten, die reddingssteun hebben ontvangen die niet is terugbetaald of waarvoor op grond van staatssteunregels een herstructureringsplan loopt. Bij micro-ondernemingen en kleine ondernemingen is, gezien hun beperkte omvang en hun geringe aandeel in grensoverschrijdende transacties, het risico dat de steun de mededinging op de interne markt verstoort, minder groot dan bij grotere ondernemingen.
  • particuliere investeerders moeten kunnen prikkelen om deel te nemen aan herkapitalisatiemaatregelen in het kader van de coronacrisis. De lidstaten krijgen nu de gelegenheid opmerkingen te formuleren over het conceptvoorstel van de commissie.  In de eerste plaats zouden, in de voorgestelde aanpassingen, ondernemingen waarin de Staat al aandeelhouder is, hun kapitaal kunnen verhogen (zoals bij particuliere ondernemingen), maar met behoud van dezelfde garanties voor een daadwerkelijke mededinging op de interne markt. In de tweede plaats zouden met dit aanpassingsvoorstel kapitaalinjecties met een aanzienlijk aandeel voor particuliere partijen ook in particuliere ondernemingen worden aangemoedigd. Daardoor zou er minder staatssteun nodig zijn en zou het risico op concurrentieverstoring worden beperkt.

De lidstaten krijgen nu de gelegenheid opmerkingen te formuleren over het conceptvoorstel van de commissie.

Maatregelen voor de agrifoodsector

Vanwege onder andere het sluiten van de horeca is de agrifoodsector ernstig getroffen. Producenten van bijvoorbeeld zuivel, aardappelen en sierbloemen hebben de vraag naar hun producten drastisch zien dalen. De Europese Commissie heeft daarom op 4 mei 2020 een tijdelijke set noodmaatregelen getroffen op deze sector te helpen:

  • Steun voor particuliere opslag

De commissie stelt voor steun te verlenen aan particuliere opslag voor zuivelproducten (melk(poeder), boter, kaas) en vleesproducten (rund-, schapen- en geitenvlees). In het kader van deze regeling kunnen producten tijdelijk uit de markt worden genomen voor een periode van minimaal twee tot drie maanden en maximaal vijf tot zes maanden. Deze maatregel zal leiden tot een daling van het beschikbare aanbod op de markt en tot een herstel van het marktevenwicht op lange termijn.

  • Flexibiliteit voor marktondersteuningsprogramma's

De Commissie zal flexibiliteit nastreven bij de uitvoering van marktondersteuningsprogramma's voor wijn, groenten en fruit, olijfolie, bijenteelt en de ‘EU school scheme’ (melk, groenten en fruit). Dit maakt het mogelijk de financieringsprioriteiten te heroriënteren naar crisisbeheersmaatregelen voor alle sectoren.

  • Uitzonderlijke afwijking van de EU-concurrentieregels

Voor producenten en brancheorganisaties van melk, bloemen en aardappelen zal de commissie een afwijking van bepaalde concurrentieregels toestaan. Het wordt ze gedurende zes maanden (vanaf 5 mei 2020) toegestaan maatregelen te treffen om in overleg met elkaar de markt te stabiliseren:

- De zuivelsector krijgt de mogelijkheid om de melkproductie collectief te plannen.

- De aardappelsector mag afspraken maken over het uit de markt nemen en gratis verstrekken van aardappels, over bewerking en verwerking, opslag, gezamenlijke afzetbevordering en over tijdelijke productieplanning.

- De sierbloemensector mag gezamenlijk afspraken maken over het uit de markt nemen en onder kostprijs (of zelfs gratis) verstrekken van producten, over productieplanning en het bevorderen van afzet. 

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Allard Knook of Selwyn Moons.

De Nederlandse zorgsector - additionele steunmaatregelen

De coronacrisis brengt grote financiële gevolgen voor de gezondheidszorg met zich. Door toenemende zorguitgaven en teruglopende inkomsten kan de bekostiging van zorg onder druk komen te staan. De zorgsector krijgt daarom vanuit Brussel en Den Haag speciale aandacht gezien zijn cruciale rol in de bestrijding van Covid-19. Zo stelt de Europese Unie geld ter beschikking voor onder andere medische apparatuur, inhalatoren en mondkapjes.

Ook de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) neemt maatregelen. De NZa heeft tijdelijk de regelgeving voor face-to-face-consulten versoepeld, zodat ziekenhuizen het eerste consult met een patiënt op afstand kunnen doen. Daarnaast publiceert de NZa uiterlijk op 1 juli een nieuwe regeling voor de langdurige zorg op basis waarvan extra kosten, bijvoorbeeld voor het isoleren en verplegen van besmette patiënten en extra inzet van personeel, worden vergoed.

Lees meer over de maatregelen voor de zorg

Bedrijfsfinanciering

Bedrijfsfinanciering 

De gevolgen van de coronacrisis kunnen tevens hun weerslag hebben op de financiële resultaten van uw organisatie, waardoor een tijdelijke afname van uw liquiditeit en/of winstgevendheid kan ontstaan. Bovendien kunnen leveranciers extra voorwaarden eisen om hun eigen positie te beschermen. U kunt denken aan het eisen van vooruitbetalingen of het laten stellen van letters of credit (LC’s) en/of bankgaranties.

Het is raadzaam om de ontwikkeling van liquiditeit en winstgevendheid, en hun impact op de financieringsafspraken, goed in de gaten te houden. Mochten deze in de toekomst in het geding dreigen te komen, dan doet u er verstandig aan om tijdig en proactief de discussie met uw bank(en) aan te gaan. Mogelijke oplossingen voor dergelijke situaties zijn het overeenkomen van een 'covenant holiday', het heronderhandelen van de (financiële) convenanten, het uitstellen van aflossingsverplichtingen en/of het ophogen van het bestaande limiet, of het aanvragen van een noodkrediet. 

Inmiddels werkt de overheid aan een pakket maatregelen met als doel het voor financiers makkelijker te maken om (tijdelijke) oplossingen aan te bieden. Zo wordt het garantiebudget voor de Garantie ondernemersfinanciering (GO) onder de zogenoemde ‘coronamodule’ verder uitgebreid naar een totaal van tien miljard euro. Bovendien wordt het garantiepercentage van vijftig procent onder deze regeling verhoogd naar tachtig procent voor het grootbedrijf en negentig procent voor het mkb. Daarnaast bestaat de Borgstellingsregeling voor het mkb (BMKB), die verschilt van de GO-regeling door het ingebouwde ‘first-loss’-principe (de overheid neemt de eerste verliezen). De premie hiervoor gaat omlaag  van 3,9 procent naar twee procent. Het budget voor deze regeling is verhoogd van 765 miljoen naar anderhalf miljard euro. Kijk voor meer regelingen ook onder de tab ‘Steun van de overheid’. 

Steunregeling kredieten

De gezamenlijke aanpak van banken (ABN AMRO, ING, Rabobank, de Volksbank, Triodos Bank en BNG Bank) biedt ruimte voor zakelijke klanten in alle sectoren met een financiering tot tweeënhalf  miljoen euro. Bedrijven die tot deze categorie behoren en in de kern gezond zijn, kunnen uitstel van terugbetaling krijgen voor een periode van zes maanden.

Voor de groep met een hogere verplichting zullen banken de verdere ontwikkelingen scherp volgen. Dat kan leiden tot extra stappen in overleg met het kabinet en de toezichthouders.

ECB

Daarnaast implementeert de Europese Centrale Bank (ECB) maatregelen om de kredietverlening door banken aan bedrijven te stimuleren. Verwacht mag worden dat de stimuleringsmaatregelen van de nationale en internationale overheden worden opgeschaald als ze verwachten dat de effecten van de corona crisis langduriger en heviger zijn. 

Ondanks de stimuleringsmaatregelen is de verwachting dat kredietverschaffers terughoudend zullen zijn met het aanbieden van extra kredieten en extra flexibiliteit. Het presenteren van een degelijke impactanalyse en een doordacht plan met een goed te volgen verhaallijn zal daarom doorslaggevend zijn.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Ard Burgers en Edwin van Wijngaarden

Meer over financiering

Business Restructuring

Debt & Capital Advisory

Ard Burgers

Partner, Amsterdam, PwC Netherlands

+31 (0)88 792 75 54

E-mailadres

Edwin van Wijngaarden

Partner, Rotterdam, PwC Netherlands

+31 (0)88 792 38 13

E-mailadres

Aanbestedingen

Aanbestedingen

De Europese Commissie heeft bevestigd dat de coronacrisis snelle, slimme oplossingen en flexibiliteit vereist. Overheidsinkopers worden aangespoord om een meerfasenstrategie te volgen. De keuzes die u als opdrachtgever, budgethouder, inkoper of aanbestedingsexpert vandaag of morgen maakt hebben impact op de opdrachtenportefeuille van ondernemers over een aantal maanden.

Welke strategische keuzes maakt u?

Kiest u voor het afschalen van tijdelijke arbeidscontracten, voor het opschalen van schoonmaakcontracten, versnellen, vertragen of zet u voorbereidingstrajecten voor grote aanbestedingen tijdelijk on hold? Maakt u keuzes in het belang van uw eigen organisatie of houdt u ook rekening met de maatschappelijke impact van die keuzes, die er in sommige gevallen toe kunnen dat sectoren zonder nieuwe opdrachten liquiditeitsproblemen krijgen en faillissementen onvermijdelijk zijn? 

Welke maatregelen kunt u nemen onder de Aanbestedingswet?

Tender Board

U doet er goed aan om op korte termijn een extra telefonisch overleg met de Tender Board te organiseren, zodat u met de overige interne betrokkenen een aantal (aanvullende of nieuwe) strategische keuzes kunt maken.

Dwingende spoed

Zorginstellingen, onderwijsinstellingen, ministeries, provincies en gemeenten, die door de coronacrisis acuut producten of diensten nodig hebben, kunnen een beroep doen op de uitzondering voor ‘dwingende spoed’ in de Aanbestedingswet. Op deze manier is het mogelijk om een onderhandelingsprocedure zonder aankondiging toe te passen, hetgeen feitelijk neerkomt op onderhandse gunning.

Dit is relevant voor het direct aanschaffen van hulpmiddelen in de zorg, applicaties om thuiswerken te faciliteren of extra licenties aan te schaffen als onderwijsinstelling als het nodig is om à la minute goed onderwijs op afstand te faciliteren. Professionele inkopers doen er in deze gevallen goed aan om direct vast te leggen dat het ook niet mogelijk is of was om de versnelde procedure toe te passen. 

De Europese Commissie moedigt samenwerking en het gezamenlijk inkopen aan en wijst ook op de initiatieven voor gezamenlijke aanbestedingen van de Europese Commissie.

Versnelde procedure: verkorten van termijnen

In het geval van een urgente, door de coronacrisis veroorzaakte situatie, waarin de minimumtermijnen niet in acht genomen kunnen worden, kan worden gekozen voor het verkorten van termijnen. Voor een openbare procedure kan de termijn voor inschrijving worden verkort van 35 naar vijftien dagen. Voor een niet-openbare procedure kan de termijn voor het indienen van een verzoek tot deelname ook worden verkort van 35 tot vijftien dagen en voor het indienen van een inschrijving van dertig tot tien dagen. 

Afstemming met opdrachtnemers en/of de markt

De coronacrisis kan resulteren in stagnatie of vertraagde levertermijnen, ziekte of uitval van personeel bij opdrachtnemers en een impact kan hebben op de voortgang van opdrachten. U kunt hierover in gesprek gaan met uw opdrachtnemers of als u de opdracht nog niet in de markt hebt gezet, een marktconsultatie starten om beter te kunnen beoordelen wat de stand van zaken is en of eventuele maatregelen en aanvullende afspraken in overleg mogelijk of noodzakelijk zijn.

Verlengen van termijnen

Het opstellen van een offerte is meestal een teamprestatie. Momenteel verlopen niet alle interne processen even soepel. U kunt als aanbestedende dienst overwegen om bepaalde strikte termijnen vanwege de coronacrisis te verlengen. Voor het verlengen van de termijnen van Europese aanbestedingsprocedures, zoals de openbare of de niet-openbare procedure en voor nationaal openbare procedures is wel een rectificatie op TenderNed vereist.

Opschorten van aanbestedingen

Voor aanbestedingen die nog niet officieel zijn gestart kunt u met uw team bespreken of het mogelijk of misschien zelfs wenselijk is om de startdatum op te schorten met een aantal weken.

Telefonische behandeling kort geding

Het is nog steeds mogelijk om een kort geding te starten, maar de behandeling door de voorzieningenrechter kan door de coronacrisis wel langer duren. De pleitronde kan schriftelijk verlopen en kan ook worden aangevuld met een telefonische behandeling. Een vertraging van de juridische procedure betekent dat het ook langer zal duren voordat een opdrachtgever tot definitieve gunning kan overgaan.

Alcateltermijn

De termijn tussen voorlopige gunning en gunning (de Alcateltermijn) bedraagt formeel minimaal twintig dagen. U kunt overwegen om deze termijn te verlengen, omdat het langer kan duren dan gewoonlijk voordat juridische procedures in behandeling worden genomen door rechters.

Verlenging bestaande overeenkomst

De Aanbestedingswet bevat de mogelijkheid om bestaande overheidsopdrachten zonder een nieuwe aanbestedingsprocedure te wijzigen in geval van omstandigheden die een zorgvuldige aanbestedende dienst niet kon voorzien. De coronacrisis is zo’n omstandigheid die niet kon worden voorzien, althans niet voor 15 maart 2020. Deze uitzondering mag worden toegepast als daardoor de algemene aard van de opdracht niet wijzigt en het bedrag dat gepaard gaat met de wijziging niet hoger is dan vijftig procent van de oorspronkelijke opdrachtwaarde. De wijziging dient te worden gepubliceerd op TenderNed.

Voor speciale sectorbedrijven, die opdrachten plaatsen in de sectoren water- of energievoorziening, openbaar vervoer of post, geldt deze mogelijkheid tot verlenging van een bestaande overeenkomst overigens ook. Er geldt in dat geval wel één uitzondering: de voorwaarde dat het moet gaan om een bedrag dat niet hoger is dan vijftig procent van de opdrachtwaarde geldt in dat geval niet. Speciale sectorbedrijven kunnen als de scope van de algemene opdracht niet wijzigt in deze bijzondere situatie, dus ook een wijziging doorvoeren en een bestaande overeenkomst zonder aanbestedingsprocedure verlengen. Zelfs als het bedrag dat met die wijziging gepaard gaat hoger is dan vijftig procent van de oorspronkelijke opdrachtwaarde. 

Algemeen belang

Rechters hebben de mogelijkheid om een overeenkomst die ten onrechte niet is aanbesteed niet te vernietigen als dwingende redenen van algemeen belang het noodzakelijk maken dat de overeenkomst in stand blijft. Volgens jurisprudentie van het hof vanjustitie vallen hier in elk geval de volgende gronden onder: openbare orde, openbare veiligheid en volksgezondheid en bescherming van werknemers. Economische belangen, zoals de kosten van een nieuwe aanbestedingsprocedure of de kosten die voortvloeien uit de vertraging, vormen geen grond om de vernietiging achterwege te laten. De rechter houdt in elk geval rekening met de ernst van de overtreding, het gedrag van de aanbestedende dienst en de aard van de overeenkomst. De rechter kan in voorkomende gevallen ook alternatieve sancties opleggen, zoals bijvoorbeeld een verkorting van de looptijd van de overeenkomst.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Diana Paans.

Diana Paans-van der Arend

Senior Manager, Amsterdam, PwC Netherlands

+31 (0)88 792 51 02

E-mailadres

Optimalisatie van het werkkapitaal

Optimalisatie van het werkkapitaal

Als de liquiditeit van uw organisatie onder druk staat, is operationeel werkkapitaalmanagement een van de belangrijkste onderwerpen om op te focussen. Werkkapitaal is immers nodig om uw bedrijf draaiende te houden. Tijdens onvoorziene situaties zoals de huidige coronacrisis is extra focus op effectief debiteuren- en crediteurenbeheer, de voorraadontwikkeling en op de liquiditeitsprognose nodig.

Debiteurenbeheer

Bij liquiditeit-issues zullen uw klanten overwegen u later te gaan betalen. Extra aandacht voor tijdige en accurate facturatie in combinatie met actief en effectief debiteurenbeheer is daarom nodig. Zorg dat u direct het gesprek aangaat met de grootste klanten, wacht niet hiermee totdat de betalingstermijn verstreken is. Het doel is om bevestiging te krijgen dat facturen (op tijd) betaald zullen worden. Daarnaast identificeert u daarmee in een vroeg stadium eventuele betalingsproblemen bij klanten. Ook financiële instrumenten zoals factoring kunnen hierbij een oplossing bieden.

Crediteurenbeheer

Een manier om uw eigen werkkapitaalpositie op korte termijn te verbeteren, is het stoppen of later betalen van uw leveranciers. Een dergelijke aanpak kan uw leveranciersrelaties echter ernstig schaden en zou leveringsproblemen kunnen opleveren. We raden u aan om met leveranciers in gesprek te gaan en om goede afspraken te maken.

Voorraad

De supplychains, vooral de aanvoer van goederen uit China, zijn door het coronavirus ernstig verstoord. De werkzaamheden in fabrieken en de logistiek hebben meerdere weken stilgelegen en in veel gevallen draaien ze nog steeds niet op volle kracht. Om een grote impact op uw organisatie te voorkomen is het raadzaam eerst te focussen op de meest kritische producten en leveranciers. Zorg dat u weet wanneer u de volgende bestelling kunt verwachten. Daarnaast kunt u onderzoeken of er vergelijkbare goederen gekocht kunnen worden bij andere leveranciers. Mogelijk kunt u door liquiditeitsproblemen maar een deel van de gewenste goederen inkopen. Koop in dat geval goederen die nodig zijn voor producten met goede marges, maar vooral producten met een hoge omloopsnelheid die daardoor niet lang op voorraad liggen.

Cashflow forecasting

In tijden van liquiditeitsproblemen is het uitermate belangrijk om inzicht te hebben in de kasstromen voor de korte en middellange termijn. Verhoog de voorspelbaarheid en frequentie van de liquiditeitsprognose op de korte termijn, en verrijk deze met inzichten uit bijvoorbeeld debiteurenbeheer. Zo hebt u tijdig inzicht in potentiële problemen en kunt u tijdig passende maatregelen nemen.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Danny Siemes.

Danny Siemes

Director, Amsterdam, PwC Netherlands

+31 (0)88 792 42 64

E-mailadres

Contact

Allard Knook

Allard Knook

Partner, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)63 437 77 85

Selwyn Moons

Selwyn Moons

Partner, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)88 792 71 07

Ard Burgers

Partner, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)88 792 75 54

Edwin van Wijngaarden

Edwin van Wijngaarden

Partner, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)88 792 38 13

Diana Paans-van der Arend

Diana Paans-van der Arend

Senior Manager, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)88 792 51 02

Danny Siemes

Director, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)88 792 42 64

Volg ons