Steun van de overheid en aanpassingen in bestaande financiering

Steun van de overheid

Steun van de overheid

Direct crisismaatregelen implementeren op een verantwoorde manier

Het kabinet heeft in reactie op de coronacrisis een breed pakket aan steunmaatregelen aangekondigd. Daarnaast zien we dat ook binnen Europa de noodzaak voor dergelijke steunmaatregelen wordt gevoeld en is het bijvoorbeeld mogelijk binnen één dag goedkeuring te verkrijgen van de Europese Commissie om staatssteun te verlenen.

Stimuleringsmaatregelen voor Nederlandse ondernemers:

  • Verruiming Borgstelling mkb (BMKB) - per 16 maart 2020
    Om ondernemers in staat te stellen (tijdig) hun rekeningen te betalen en betalingsachterstanden te voorkomen kunnen ondernemers onder gunstiger voorwaarden geld lenen bij hun bank (tot maximaal anderhalf miljoen euro). De staat staat hierbij garant voor deze lening. 
  • Verruiming regeling Garantie ondernemersfinanciering (GO) - per 17 maart 2020
    Om niet alleen het mkb maar ook grote bedrijven snel toegang te geven tot leningen en garanties, kunnen zij gebruikmaken van de GO. De staat geeft hiermee een garantie van vijftig procent op bankleningen/garanties, waardoor het bedrijf de benodigde lening/garantie kan ontvangen tegen gunstiger voorwaarden. Dit geldt voor faciliteiten vanaf anderhalf miljoen tot maximaal vijftig miljoen euro per garantie.
  • Rentekorting kleine ondernemers Qredits (microkredieten) - per 17 maart 2020
    Om ook kleine en startende ondernemers toegang te geven tot financiering heeft het kabinet de Qreditsregeling versoepeld. Zo zijn aflossingen uitgesteld en is de rente verlaagt tot twee procent. 
  • Inkomensondersteuning voor zzp’ers - per 17 maart 2020
    Om te zorgen dat zzp’ers in hun levensonderhoud kunnen blijven voorzien en/of een lening voor bedrijfskapitaal kunnen aanvragen, heeft het kabinet een tijdelijke voorziening ingericht, gebaseerd op het reeds bestaande Bbz (Besluit bijstandverlening zelfstandigen). De uitvoering hiervan loopt via de gemeenten.
  • Tijdelijk borgstelling voor land- en tuinbouwbedrijven - per 18 maart 2020
    In verband met mogelijke liquiditeitsproblemen in de land- en tuinbouwsector start het kabinet met een tijdelijke borgstelling voor werkkapitaal onder de regeling Borgstelling mkb-landbouwkredieten (BL) borg voor de kredieten van agrarisch ondernemers.
  • Compensatieregeling getroffen sectoren
    Er komt een noodloket voor sectoren die hard zijn getroffen door de overheidsmaatregelen ter bestrijding van het coronavirus en die hun omzet daardoor geheel of grotendeels zien verdwijnen, zoals horeca, reisbranche, evenementenbusiness en sommige onderdelen van de culturele sector. Bedrijven in deze sectoren krijgen een tegemoetkoming in de vorm van een eenmalig forfaitair bedrag van vierduizend euro. De tegemoetkoming wordt op dit moment uitgewerkt en met spoed voorgelegd aan de Europese Commissie voor de beoordeling op (geoorloofde) staatssteun.
  • Loonkostensubsidie en fiscale maatregelen:
    Naast bovenstaande maatregelen heeft het kabinet ook faciliteiten beschikbaar gemaakt zodat ondernemers loonkostensubsidie kunnen krijgen of hun belastingen op een later moment kunnen afdragen. U leest meer over de exacte details van deze maatregelen onder Personeel en kosten en Fiscale mogelijkheden.

Maatregelen vanuit de Europese Commissie

Het Europees Parlement heeft op 26 maart 2020 ingestemd met nieuwe wetten om de economische gevolgen van de coronacrisis het hoofd te bieden. De maatregelen waren voorgesteld door de Europese Commissie. Binnen het Coronavirus Response Investment-initiatief wordt 37 miljard euro vrijgemaakt uit de EU-begroting. Lidstaten kunnen dat vrijgemaakte geld gebruiken om hun zorgstelsels, investeringsfondsen en de arbeidsmarkt overeind te houden. Voor Nederland is 25 miljoen euro beschikbaar.

Daarnaast heeft het Europees Parlement ingestemd met de inzet van het EU-Solidariteitsfonds. Dat is normaal gesproken bestemd voor natuurrampen, maar kan nu ook worden gebruikt door lidstaten die hard getroffen zijn door COVID-19. Vanuit het fonds wordt maximaal 800 miljoen euro uitgekeerd.

De tijdelijke kaderregeling staatssteun: de COVID-mededeling 

In de zogenoemde COVID-mededeling stelde de commissie al eerder de verenigbaarheidsvoorwaarden vast die zij in beginsel zal toepassen op steun die de lidstaten verlenen. De lidstaten moeten daarom aantonen dat de staatssteunmaatregelen die zij op grond van deze mededeling aanmelden, noodzakelijk, passend en evenredig zijn om een ernstige verstoring van de economie van de betrokken lidstaat op te heffen, en dat volledig aan alle voorwaarden van deze mededeling is voldaan.

Steun die in het kader deze mededeling wordt verleend, mag cumuleren met bepaalde andere steun. 

De verenigbare steunvoorwaarden

Voor ondernemingen die plotseling met een tekort aan of zelfs de niet-beschikbaarheid van liquiditeit kampen, zijn in de huidige omstandigheden een geschikte, noodzakelijke en gerichte oplossing, waaronder de volgende tijdelijke regelingen: 

  • Rechtstreekse subsidies, terug te betalen voorschotten of belastingvoordelen (zie punten 21 tot en met 23 van de COVID-regeling).
  • Garanties voor leningen (zie punten 24 en 25).
  • Rentesubsidies voor leningen (zie punt 26).
  • Garanties en leningen die via kredietinstellingen of andere financiële instellingen kunnen worden verleend (zie punten 28 tot en met 31).
  • Kortlopende exportfinanciering (zie punten 32 en 33).
Rechtstreekse subsidies, terug te betalen voorschotten of belastingvoordelen

Verenigbaar met de interne markt is (mits aan alle volgende voorwaarden is voldaan) steun:

  • die niet meer bedraagt dan 800.000 euro per onderneming in de vorm van rechtstreekse subsidies, terugbetaalbare voorschotten of belasting- of betalingsvoordelen; alle bedragen moeten brutobedragen zijn, dat wil zeggen. de bedragen vóór aftrek van belastingen of andere heffingen;
  • die wordt verleend op grond van een regeling met een geraamd budget;
  • die mag worden verleend aan ondernemingen die op 31 december 2019 niet in moeilijkheden verkeerden (in de zin van de algemene groepsvrijstellingsverordening; de steun mag worden verleend aan ondernemingen die niet in moeilijkheden verkeren en/of aan ondernemingen die op 31 december 2019 niet in moeilijkheden verkeerden maar vervolgens met moeilijkheden te kampen hadden of in moeilijkheden kwamen als gevolg van de uitbraak van COVID-19);
  • die uiterlijk op 31 december 2020 wordt verleend;
  • aan ondernemingen die zich toeleggen op de verwerking en de afzet van landbouwproducten. De steun wordt afhankelijk gesteld van de voorwaarde dat deze niet geheel of ten dele aan primaire producenten wordt doorgegeven en niet wordt vastgesteld op basis van de prijs of de hoeveelheid van de producten die de betrokken ondernemingen bij de primaire producenten aankopen of in de handel brengen.

Voor de landbouw-, de visserij- en de aquacultuursector gelden specifieke voorwaarden (zie punt 23 van de COVID-mededeling). 

Wat verder van belang is 

De commissie:

  • past deze mededeling toe met ingang van 19 maart 2020 en niet na 31 december 2020;
  • kan de mededeling vóór die datum herzien op basis van belangrijke overwegingen op economisch gebied of op het gebied van het mededingingsbeleid en waar nodig en nuttig kan de commissie tevens specifieke aspecten van haar benadering verder verduidelijken;
  • past de bepalingen van deze mededeling toe op alle relevante aangemelde maatregelen vanaf 19 maart 2020, zelfs als de maatregelen al vóór die datum waren aangemeld;
  • past betreffende de vaststelling van de toepasselijke regels voor de beoordeling van onrechtmatig verleende staatssteun, de volgende regels toe op niet-aangemelde steun:
    • de regels afkomstig uit de Covid-mededeling, als de steun na 1 februari 2020 werd verleend;
    • de regels die van toepassing waren toen de steun werd verleend, in alle overige gevallen.

Zorg bij de uitvoering voor een goede dossiervorming en monitoring. Dit is essentieel voor zowel steunverleners als ontvangers.

Hieronder treft u links aan van regelingen die al zijn goedgekeurd:

Kamer van Koophandel 

RVO - compensatieregeling getroffen sectoren

EC - response coronavirus

Gezondheidszorg - een sector die speciale maatregelen vereist

De coronacrisis brengt grote financiële gevolgen voor de gezondheidszorg met zich. Door toenemende zorguitgaven en teruglopende inkomsten kan de bekostiging van zorg onder druk komen te staan. De zorgsector krijgt daarom vanuit Brussel en Den Haag speciale aandacht gezien zijn cruciale rol in de bestrijding van COVID-19. Zo stelt de Europese Unie geld ter beschikking voor onder andere medische apparatuur, inhalatoren en mondkapjes.

Ook de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) neemt maatregelen. De NZa heeft tijdelijk de regelgeving voor face-to-face-consulten versoepeld, zodat ziekenhuizen het eerste consult met een patiënt op afstand kunnen doen. Daarnaast publiceert de NZa uiterlijk op 1 juli een nieuwe regeling voor de langdurige zorg op basis waarvan extra kosten, bijvoorbeeld voor het isoleren en verplegen van besmette patiënten en extra inzet van personeel, worden vergoed.

Lees meer over de specifieke zorgmaatregelen

Europa sluit zijn grenzen

Nadat lidstaten afzonderlijk de afgelopen dagen hun grenzen hebben afgesloten, zal als noodmaatregel nu ook de Europese buitengrens dichtgaan. Op die manier hoopt men de druk op de Europese medische sector onder controle te houden. De belemmering van het vrije verkeer hindert wel het functioneren van de interne markt. Om aanvoer van voedingsmiddelen of medicijnen te garanderen, heeft de EC de lidstaten richtsnoeren gegeven voor gezondheidsmaatregelen aan de grens. Zo moeten landen ervoor zorgen dat nooddiensten vrije doorgang houden en dat leveringsketens niet worden verstoord. De commissie heeft de lidstaten geadviseerd alle grenscontroles op EU-niveau te coördineren, en alleen maatregelen te nemen als die wetenschappelijk onderbouwd, noodzakelijk en proportioneel zijn.

EU-landen behouden wel de mogelijkheid om de grenscontroles weer in te voeren, bijvoorbeeld op grond van publieke veiligheid en gezondheid. Dit moet worden gemeld bij de EC. Aan de onderlinge grenzen tussen de Schengenlanden mogen geen controles worden uitgevoerd.

Dit alles kan grote gevolgen hebben voor Nederlandse ondernemers die vaak sleutelspelers zijn in een breed internationaal netwerk.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen bij Allard Knook of Selwyn Moons.

Allard Knook

Partner, PwC Netherlands

+31 (0)63 437 77 85

E-mailadres

Selwyn Moons

Partner, Rotterdam, PwC Netherlands

+31 (0)88 792 71 07

E-mailadres

Bedrijfsfinanciering

Bedrijfsfinanciering 

De gevolgen van de coronacrisis kunnen tevens hun weerslag hebben op de financiële resultaten van uw organisatie, waardoor een tijdelijke afname van uw liquiditeit en/of winstgevendheid kan ontstaan. Bovendien kunnen leveranciers extra voorwaarden eisen om hun eigen positie te beschermen. U kunt denken aan het eisen van vooruitbetalingen of het laten stellen van letters of credit (LC’s) en/of bankgaranties.

Het is raadzaam om de ontwikkeling van liquiditeit en winstgevendheid, en hun impact op de financieringsafspraken, goed in de gaten te houden. Mochten deze in de toekomst in het geding dreigen te komen, dan doet u er verstandig aan om tijdig en proactief de discussie met uw bank(en) aan te gaan. Mogelijke oplossingen voor dergelijke situaties zijn het overeenkomen van een 'covenant holiday', het heronderhandelen van de (financiële) convenanten, het uitstellen van aflossingsverplichtingen en/of het ophogen van het bestaande limiet, of het aanvragen van een noodkrediet. 

Inmiddels werkt de overheid aan een pakket maatregelen met als doel het makkelijker te maken voor financiers om (tijdelijke) oplossingen aan te bieden. Naast het ophogen van het garantiebudget onder de Garantie ondernemersfinancieringregeling (GO-regeling), van vierhonderd miljoen naar anderhalf miljard euro, streeft de overheid ernaar om per eind maart 2020 met een tijdelijke verruiming van de Borgstellingsregeling voor het mkb (BMKB) de risico’s van de corona-epidemie te bestrijden, zodat bedrijven met een gezond toekomstperspectief gefinancierd kunnen blijven. 

Steunregeling kredieten

De gezamenlijke aanpak van banken (ABN AMRO, ING, Rabobank, de Volksbank, Triodos Bank en BNG Bank) biedt ruimte voor zakelijke klanten in alle sectoren met een financiering tot tweeënhalf  miljoen euro. Bedrijven die tot deze categorie behoren en in de kern gezond zijn, kunnen uitstel van terugbetaling krijgen voor een periode van zes maanden.

Voor de groep met een hogere verplichting zullen banken de verdere ontwikkelingen scherp volgen. Dat kan leiden tot extra stappen in overleg met het kabinet en de toezichthouders.

ECB

Daarnaast implementeert de Europese Centrale Bank (ECB) maatregelen om de kredietverlening door banken aan bedrijven te stimuleren. Verwacht mag worden dat de stimuleringsmaatregelen van de nationale en internationale overheden worden opgeschaald als ze verwachten dat de effecten van de corona crisis langduriger en heviger zijn. 

Ondanks de stimuleringsmaatregelen is de verwachting dat kredietverschaffers terughoudend zullen zijn met het aanbieden van extra kredieten en extra flexibiliteit. Het presenteren van een degelijke impactanalyse en een doordacht plan met een goed te volgen verhaallijn zal daarom doorslaggevend zijn.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Ard Burgers en Edwin van Wijngaarden

Meer over financiering

Business Restructuring

Debt & Capital Advisory

Ard Burgers

Partner, Amsterdam, PwC Netherlands

+31 (0)88 792 75 54

E-mailadres

Edwin van Wijngaarden

Partner, Rotterdam, PwC Netherlands

+31 (0)88 792 38 13

E-mailadres

Aanbestedingen

Aanbestedingen

Dwingende spoed

Zorginstellingen, onderwijsinstellingen, ministeries, provincies en gemeenten, die door de coronacrisis acuut producten of diensten nodig hebben, kunnen een beroep doen op de uitzondering voor ‘dwingende spoed’ in de Aanbestedingswet. Op deze manier is het mogelijk om een onderhandelingsprocedure zonder aankondiging toe te passen, hetgeen feitelijk neerkomt op onderhandse gunning.

Dit is relevant voor het direct aanschaffen van hulpmiddelen in de zorg, applicaties om thuiswerken te faciliteren of extra licenties aan te schaffen als het voor een onderwijsinstelling  nodig is om à la minute goed onderwijs op afstand te faciliteren. Professionele inkopers doen er in deze gevallen goed aan om direct vast te leggen dat het ook niet mogelijk is of was om de versnelde procedure toe te passen.

Verlengen van termijnen

Het opstellen van een offerte is meestal een teamprestatie. Momenteel verlopen niet alle interne processen even soepel. U kunt als aanbestedende dienst overwegen om bepaalde strikte termijnen vanwege de coronacrisis te verlengen. Voor het verlengen van de termijnen van Europese aanbestedingsprocedures, zoals de openbare of de niet-openbare procedure en voor nationaal openbare procedures is wel een rectificatie op TenderNed vereist.

Opschorten van aanbestedingen

Voor aanbestedingen die nog niet officieel zijn gestart, kunt u met uw team bespreken of het mogelijk of misschien zelfs wenselijk is om de startdatum op te schorten met een aantal weken.

Versnelde procedure

Voor urgente situaties die worden veroorzaakt door de coronacrisis kan er ook aanleiding zijn om de versnelde procedure toe te passen.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Diana Paans.

Diana Paans-van der Arend

Senior Manager, Amsterdam, PwC Netherlands

+31 (0)88 792 51 02

E-mailadres

Contact

Allard Knook

Partner, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)63 437 77 85

Selwyn Moons

Partner, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)88 792 71 07

Ard Burgers

Partner, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)88 792 75 54

Edwin van Wijngaarden

Partner, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)88 792 38 13

Diana Paans-van der Arend

Senior Manager, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)88 792 51 02

Volg ons