Technologie laat werkende mens meer mens zijn

De combinatie van kunstmatige intelligentie en robotica zal de rationele denkkracht van mensen steeds makkelijker inhalen. Dat is niet alleen maar zorgelijk. Het is aan werknemers en leidinggevenden om de werkelijk menselijke waarden te cultiveren, zodat er technologische innovaties ontstaan die ertoe doen.

Door Wendy van Tol, is socioloog en gespecialiseerd in cultuur- en change management.

De juf vervangen door een robot?

Laatst vroeg ik mijn dochters van zes en negen jaar wat ze ervan zouden denken als hun juf vervangen werd door een robot. ‘Cool!’ riep de oudste enthousiast. Bij de jongste verscheen een zorgelijke blik op haar gezicht. Beide reacties zijn tekenend voor hoe mensen tegen technologie aankijken. We prijzen de mogelijkheden en maken ons zorgen over de keerzijde.
PwC concludeert in het rapport The Future of Work dat, afhankelijk van de sector, wel tien tot vijftig procent van het menselijke werk straks door apparaten wordt gedaan. Dat betekent dat nog altijd vijftig tot negentig procent van het werk door mensen wordt gedaan. Over welke eigenschappen moeten de mensen die dit werk straks vervullen beschikken? En hoe kunnen we die eigenschappen binnen organisaties het beste ontwikkelen?

Machine schiet tekort in typisch menselijke waarden

Het antwoord op de eerste vraag is eenvoudig. De mens dient eigenschappen te cultiveren waarmee het apparaat niet concurreert. Er zijn nog altijd menselijke kwaliteiten die voorlopig niet en misschien wel nooit vervangen worden. In het gesprek met mijn dochters, over de robot als vervanger van de juf, vroeg ik mijn jongste waarom ze zo bezorgd keek. Omdat juf Anna zo lief is, zei ze, omdat ze een compliment geeft als ik aardig ben voor anderen, omdat ze mooie verhalen vertelt. Mijn dochter beschreef een behoefte aan empathie, aan liefde en integriteit, aan creativiteit en verbeelding. Het zijn dit soort typische menselijke waarden waarin de machine vooralsnog tekortschiet.

Verbeeldingskracht evenzeer nodig als STEM-profiel

Menselijke waarden zullen ons helpen om de volledige potentie van technologie te benutten omdat ze de weg wijzen naar toepassingen die werkelijk van waarde zijn voor mensen. Menselijke waarden zullen ervoor zorgen dat we technologie inzetten om het leven en ons welzijn te verbeteren, niet te verslechteren. Creatieve mensen kunnen met verbeeldingskracht en intuïtie onderzoeken voor welke behoeften in de maatschappij technologie nodig is en hoe we omgaan met morele dilemma’s. Die kwaliteiten zijn een noodzakelijke aanvulling op de mensen met het STEM-profiel (Science, Technology, Engineering, Mathematics) die technologie ontwikkelen en waar bedrijven elkaar nu zo om bestrijden.

Organisatieprincipe dat mensen ruimte geeft

Laten we verder kijken naar de tweede kernvraag. Hoe kunnen we die menselijke karakterkwaliteiten binnen organisaties ontwikkelen? Daar stuiten we op een probleem. Bedrijven vragen hun werknemers van oudsher om vooral hun hersens mee te nemen en hun hart en buik thuis te laten. In het wervings- en selectieproces overheersen de intelligentietesten en als er al een persoonlijkheidsprofiel wordt gemaakt, kijken we vooral hoe ambitieus en resultaatgericht iemand is. Maar wie het snelste en beste een strategische analyse maakt, wordt vandaag of morgen ingehaald door de computer. Het traditionele, hiërarchische organisatiemodel functioneerde goed voor cognitieve vaardigheden. Maar voor het management van karakterkwaliteiten zoals empathie, verbeelding, creativiteit en emotionaliteit zijn nieuwe organisatieprincipes nodig waarin de mens de ruimte krijgt.

Menselijke waarden gedijen het beste in een waardencultuur

Zulke menselijke waarden op individueel niveau opwekken gaat het beste als de organisatie zelf functioneert vanuit een waardencultuur. Waarom zijn we er als organisatie? Volgens welke waarden doen wij ons werk? En wat zijn de activiteiten die daarbij passen? Zo vragen we bij PwC nu in de beoordelingsmethodiek niet alleen meer naar productie maar ook naar voorbeeldgedragingen die bij onze ‘purpose’ horen. Wat heb jij onlangs gedaan om vertrouwen te vergroten of maatschappelijke problemen op te lossen?

We hebben "mindfull tech-savvy" leiders nodig.

De laatste stap die ik in dit verhaal wil zetten, is naar de leidinggevenden van de toekomst. Het ideale persoonlijkheidsprofiel vat ik in het Engels samen als een ‘mindfull tech-savvy humanist’. Hij of zij weet mensen te inspireren om technologische toepassingen te maken op de driesprong van ‘high tech’, ‘high touch’ en ‘high meaning’: technologie die mensen raakt en betekenis toevoegt. U zult het met mij eens zijn dat zulke leiders nog dun gezaaid zijn. Laten we daarom beginnen met het zoeken naar werkvormen waarin leidinggevenden en werknemers hun unieke, menselijke kwaliteiten de ruimte geven. Dan is technologie geen bedreiging meer, maar een aansporing om nog meer mens te zijn.

Contact

Wendy van Tol

Partner, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)88 792 76 06

Volg ons