Menselijke kwaliteit ook belangrijk in digitale tijdperk

In 2013 verscheen de inmiddels beruchte Oxford-studie naar de gevolgen van de digitalisering op de arbeidsmarkt. Sindsdien beheerst de wijdverspreide vrees dat de digitale revolutie per saldo banen gaat vernietigen het beleidsdebat. Technologievolgers wijzen erop dat in vergelijking met vroegere technologische revoluties de huidige digitale technologie de inhoud van banen zo snel verandert, dat er niet tegenop valt te bijscholen.

Door Wendy van Tol (PwC-expert op het gebied van verandermanagement en leiderschap) en Jan Willem Velthuijsen (hoofdeconoom PwC)

Die zienswijze onderschat wat ons betreft twee dingen: dat vrijwel elke nieuwe technologie menselijk handelen nodig heeft om optimaal te kunnen functioneren; en de mogelijkheden om het aanpassingsvermogen en de creativiteit van werknemers anders in te zetten binnen een organisatie. Te midden van het geweld van de digitalisering beginnen we steeds beter te begrijpen waarom door een missie of een purpose geleide en waarden gedreven organisaties het ten opzichte van hun ‘traditionele’ branchegenoten in allerlei opzichten beter doen.

Menselijke kwaliteit ook belangrijk in digitale tijdperk

De mens wil het zich altijd zo gemakkelijk mogelijk maken

Maar eerst een stap terug. In 1900 doken archeologen uit een scheepswrak bij het Griekse eilandje Antikythera een voorwerp op dat na nader onderzoek een astronomische klok uit 200 voor Christus bleek te zijn. Het Antikythera-mechanisme wordt beschouwd als de eerste bekende rekenmachine, de eerste computer dus, die de mensheid heeft gemaakt. De mens heeft altijd de natuurlijke neiging gehad om het zich zo gemakkelijk mogelijk te maken, en die drang heeft geleid tot een eindeloze reeks technische hulpmiddelen. ‘Wij zullen slaven nodig hebben tot het moment dat we technologie hebben om het werk te doen’, zei Aristoteles ruim 2300 jaar geleden al.

Grotere productiviteit van arbeid en daarmee economische groei

Sinds die tijd hebben technologische de productiviteit van arbeid vergroot en daarmee voor economische groei gezorgd. Tot aan het midden van de vorige eeuw maakten de meeste doorbraken lichamelijk werk makkelijker, waardoor meer werk per uur kon worden verricht. Of minder mensen konden hetzelfde werk verrichten. Er zijn eindeloos veel voorbeelden van technische vernieuwingen die arbeid hebben vervangen: de ploeg, het zeil, de stoommachine, elektriciteit, de telefoon, de verbrandingsmotor.

Technologische ontwikkelingen zorgden voor nieuwe banen

Deze ontwikkelingen zorgden ook voor geheel nieuwe activiteiten en bijbehorende nieuwe banen. Het klassieke voorbeeld is dat van de koetsier die verdween met de komst van de trein, maar daar kwamen machinisten en conducteurs voor in de plaats. In de loop der tijd hebben diverse technische doorbraken geleid tot een heel continuüm aan banen met een steeds hogere productiviteit. Met een dito hogere beloning. Met als gevolg een enorm sterk ontwikkelde economische middenklasse en een groei van de welvaart zonder weerga.

Huidige technologieën vervangen slimme mensen

De huidige technologische ontwikkelingen hebben echter andere gevolgen. Sinds het midden van de vorige eeuw vervangen technische doorbraken niet de spierarbeid door hersenarbeid, maar die hersenarbeid zelf. De vooruitgang in 'slimme automatisering', de combinatie van kunstmatige intelligentie, robotica en andere technologieën zorgen ervoor dat slimme mensen worden vervangen.

Maar creativiteit en aanpassingsvermogen zijn ook belangrijk

Sinds de Oxford-studies hebben talloze andere studies ons gewaarschuwd voor het verlies van banen in alle sectoren en een drastische transformatie van de arbeidsmarkt als gevolg van de digitalisering. In de toekomst komt de nadruk steeds meer op technische vaardigheden te liggen en zullen werknemers veel aan bijscholing moeten doen. Daarbij kijken organisaties vooral naar de cognitieve vaardigheden van mensen. Maar we gaan daarnaast ook steeds beter begrijpen hoe belangrijk typisch menselijke karakteristieken als creativiteit en aanpassingsvermogen zijn. Voor het behoud en ontwikkelen van steeds leukere en niet verdringbare banen. Én voor het optimaal laten functioneren van de machinerie. 

Kwaliteiten die een brug slaan tussen technologie en betere prestaties

Er zijn weinig onderzoeken die een licht werpen op de non-cognitieve vaardigheden van werknemers en wat er nodig is om op de werkvloer te profiteren van deze waarde. Toch lijken bestuurders dat wel degelijk – intuïtief – te beseffen, want zij geven tegelijkertijd in enquêtes aan dat ze van werknemers steeds meer aanpassingsvermogen en creativiteit verwachten. Ook empathie, zorg, integriteit en verbeeldingskracht zijn kwaliteiten die nodig zijn om de brug te slaan tussen technologie en betere prestaties, en zodoende bijdragen aan meer leuke banen, en meer welvaart en welzijn.

Purpose-geleide en waardengedreven organisaties doen het beter

Bij PwC doen we onderzoek naar de menselijke kwaliteiten die werknemers kunnen toevoegen aan de digitale economie. Daaruit blijkt dat door een missie, of zo u wilt een purpose geleide en waarden gedreven organisaties het ten opzichte van hun ‘traditionele’ branchegenoten beter doen, omdat ze in staat zijn:

  • talent aan te trekken en een grote betrokkenheid van de werknemers te creëren,
  • een positieve betrokkenheid van overige stakeholders te creëren,
  • hun merknaam en positionering in de markt te versterken,
  • voor een duidelijke leidraad bij het nemen van beslissingen te zorgen,
  • het gewenste gedrag binnen de organisatie voor iedereen expliciet te maken,
  • en last but not least, menselijke kwaliteiten zoals creativiteit en aanpassingsvermogen aan te wakkeren en te koesteren.

De omwenteling in de huidige technologische revolutie

De purpose en de waarden van een organisatie vormen de basis voor haar cultuur en zijn de sleutel tot succes in het digitale tijdperk. Op het eerste gezicht paradoxaal, maar in feite maken ze de omwenteling in deze technologische revolutie mogelijk. Als een bedrijf zijn purpose en waarden centraal stelt in zijn beslissingen en de gedragingen van zijn medewerkers op alle niveaus, wordt het authentiek en kan het de voordelen leveren die het belooft. Meer dan ooit moeten organisaties de kracht van hun purpose en waarden cultiveren als ze willen slagen in een wereld waarin niet alleen de kansen, maar ook de verantwoordelijkheden van het bedrijfsleven nog nooit zo groot zijn geweest. Voor zichzelf en voor de samenleving.

De symbiose tussen mens en machine

De Antikythera-klok verdrong in zijn tijd de menselijke tijdboekhouder. Maar ontwerp, gebruik en onderhoud van de klok vergden een hoger opgeleide mens, met vermogen om zich aan te passen aan de nautische omstandigheden, en met ongetwijfeld lol in zijn werk. De kapitein die die symbiose tussen mens en machine aanvoelde, heeft de Griekse scheepvaart in staat gesteld om de kusten rond de Middellandse Zee te ontwikkelen, waardoor welvaart en nieuwe banen ontstonden.

Eigenlijk is er niets nieuws onder de sterren.

Contact

Wendy van Tol
Partner
Tel: +31 (0)88 792 76 06
E-mailadres

Jan Willem Velthuijsen
Chief economist PwC
Tel: +31 (0)88 792 75 58
E-mailadres

Volg ons