Is gekozen route naar nieuw pensioenstelsel wel de goede?

Het kabinet-Rutte III wil de al eerder in gang gezette herziening van het pensioenstelsel krachtig doorzetten. In het regeerakkoord is de lat hoog gelegd. En terecht.

Door Wim Koeleman en Bastiaan Starink - PwC-experts op het gebied van pensioenen

Het bestaande pensioenstelsel sluit allang niet meer aan op de veranderende arbeidsmarkt. Door de stijgende levensverwachting, de financiële crisis en de aanhoudend lage rente is er behoefte aan meer transparantie en een minder ongewenste herverdeling. Het kabinet is dan ook vastbesloten om in 2020 een vitaal en toekomstbestendig nieuw stelsel te presenteren.

Is gekozen route naar nieuw pensioenstelsel wel de goede?

Sociale partners weer aan tafel

Cruciaal in de plannen van het kabinet is dat de sociale partners weer aan tafel moeten om een pensioencontract te ontwikkelen waarin iedereen een persoonlijk pensioenvermogen met een collectieve risicodeling opbouwt,  en er een leeftijdsonafhankelijke premie wordt ingevoerd (het afschaffen van de doorsneepremie).

Degressieve opbouw met leeftijdsonafhankelijke premie

Het getuigt van durf en ambitie dat het kabinet deze doelen in zijn regeerperiode wil realiseren. Maar we vragen ons af of op essentiële onderdelen van het pensioenplan voor de juiste weg is gekozen. Zo zijn we er niet zeker van dat de gekozen oplossing voor de doorsneeproblematiek de juiste is. Nu betalen jongeren nog te veel en ouderen te weinig in relatie tot het pensioenrecht dat ze hiervoor opbouwen. Om dit gelijk te trekken kiest het kabinet ervoor om een degressieve opbouw in te voeren met een dus leeftijdsonafhankelijke premie. Daarbij is voor iedere werknemer de premie gelijk onafhankelijk van de leeftijd, maar krijgen werknemers daar steeds minder pensioenopbouw voor terug naarmate ze ouder worden.

Compensatie voor extra pensioengat

Is dit niet nodeloos ingewikkeld? Als we ineens overstappen op zo’n systematiek, haalt een grote groep werknemers de te veel betaalde premies nooit meer in. De compensatie voor dit extra pensioengat kan oplopen tot tientallen miljarden euro’s. Dit transitieprobleem kan beter buiten de pensioenen worden opgelost, bijvoorbeeld in de salarissen.

Doorsneesystematiek oplossen aan kostenkant

Laat de hoogte van de pensioenpremie liever oplopen met de leeftijd van de deelnemers en compenseer ouderen voor deze hogere premie als we dat nodig vinden vanuit arbeidsmarktperspectief. Zo wordt een actuariële premie betaald zonder dat deze wordt ‘uitgemiddeld’. Op deze manier blijft de opbouw gelijk zonder koopkrachteffecten die de solidariteit ondermijnen, en hoeven de pensioenregelingen zelf niet te worden aangepast. Dat laatste is een duur en complex karwei en zorgt voor meer kans op onenigheid aan de onderhandelingstafel. De doorsneesystematiek afschaffen kan dus gemakkelijker aan de kostenkant dan aan de kant van de pensioenopbouw. Het is eenvoudiger qua uitvoering en transitie en daardoor stukken goedkoper.

‘Poldermodel-optimisme’ kabinet nobel, maar ook naïef

Het zou fantastisch zijn als de sociale partners met die ideeën aan de slag gaan. Toch blijft de vraag of ze er ditmaal wel samen uitkomen. Het ‘poldermodel-optimisme’ van het kabinet is namelijk nobel, maar misschien ook naïef. Ondanks de teleurstelling van het eerder mislukte SER-akkoord lees ik in het regeerakkoord dat de overheid de wettelijke en fiscale kaders stelt waarbinnen de herziening moet plaatsvinden en dat de sociale partners voor het ontwerp moeten zorgen. Maar waarom zouden zij nu wel tot een breed gedragen voorstel kunnen komen?

Goed om alvast plan B te ontwikkelen

Al bijna tien jaar buigen werkgevers en werknemers zich in SER-verband over het pensioendossier, tot nu toe zonder resultaat. Er moeten vermoedelijk krachtige nieuwe argumenten op tafel komen (krachtiger dan nu in het regeerakkoord staan) om tot een concreet resultaat te komen. En die zien we eerlijk gezegd niet. Daarom doet de minister er goed aan om nu al een  plan B te ontwikkelen voor als de sociale partners opnieuw van de weg dreigen te raken.

Contact

Wim Koeleman
Partner
Tel: +31 (0)88 792 63 40
E-mailadres

Bastiaan Starink
Director
Tel: +31 (0)88 792 64 06
E-mailadres

Volg ons