De ondoorzichtigheid van publieke uitgaven

06/08/18

Arno Visser (Rekenkamer) over het belang van eenduidige verslaggevingsstelsels

De manier waarop in Nederland publiek geld wordt besteed, is vaak nog een raadsel. Dat komt vooral door een gebrek aan informatie, zegt Arno Visser, president van het College van de Algemene Rekenkamer. ‘Ik vind het heel bijzonder dat we in 2018 onvoldoende zicht en grip op de publieke uitgaven hebben, en dat we veel te weinig weten over de maatschappelijke resultaten daarvan.’

'We zitten met een groot informatieprobleem'

Arno Visser doet deze uitspraak in Spotlight, het vaktechnisch blad van PwC Accountants. In gesprek met PwC’s Arjan Brouwer gaat hij in op over het belang van eenduidige verslaggevingsstelsels, de onafhankelijkheid van controleurs, en de maatschappelijke betrokkenheid en verantwoordelijkheid van de accountancysector. ‘We zitten met een groot informatieprobleem en we leggen ons er allemaal bij neer. Af en toe vraag ik me af waarom dit niet een veel grotere discussie is.’

Leveren fiscale regelingen iets op?

'We hebben ons afgevraagd hoeveel fiscale regelingen in de inkomstenbelasting en omzetbelasting er zijn. Niemand die het wist. Het zijn er bijna vijfhonderd’, geeft Visser een voorbeeld. ‘En hoeveel geld gaat er in die regelingen om? Weer niemand die het wist. Minstens honderd miljard. En werken ze? Neem de expatregeling. Daar blijkt een paar honderd miljoen per jaar in om te gaan. En wat levert dat op? Opnieuw, niemand die het wist. Als we dat onderzoeken, blijkt het niets op te leveren. Toch gaan we er gewoon mee door, waarom blijven we zo’n klein groepje mensen zo’n enorm belastingvoordeel geven?’

Zicht en grip op maatschappelijke resultaten

Visser mist in politiek Den Haag de eenduidigheid bij het kunnen volgen van publiek geld en de maatschappelijk effecten ervan. Hij pleit al langer voor transparante verslaggeving en meer aandacht voor het verhaal achter de cijfers. Welke maatschappelijke resultaten worden er nu daadwerkelijk bereikt met de publieke middelen? Zicht en grip daarop zijn door reorganisaties van het openbaar bestuur soms verloren gegaan.

Controle op publieke middelen vaak vergeten

‘Sinds de jaren tachtig zijn veel organisaties op afstand van de ministeries geplaatst, in verschillende gedaantes. Er zijn nieuwe diensten en, op grotere afstand, zelfstandige bestuursorganen gecreëerd, er zijn publieke taken zoals de uitvoering van de ziektewet privaat gemaakt, en ten slotte zijn nutstaken als telecom en energie, op instigatie van Europa, geprivatiseerd. Dit land is continu aan het reorganiseren geweest en daarbij is de controle op en de verantwoording voor publieke middelen vaak vergeten. Dat heeft een duidelijk averechts effect gehad op de navolgbaarheid van publiek geld.’

Een belangrijke rol voor accountants

Om dit te verbeteren ziet Visser een belangrijke rol voor accountants. ‘Ik verwacht een heleboel meer vanuit de accountancysector. Van het 320 miljard publiek geld dat we elk jaar uitgeven in dit land, gaat bijna alles langs de openbare accountant. We hebben maar een kleine Rekenkamer in Nederland. Wij vertrouwen op het functioneren van de accountancy in de publieke sector. En welke accountant heb ik over dit thema gehoord? Vrijwel niet één. We hebben behoorlijk lang moeten praten met de NBA over hun verbeterplannen om te zorgen dat de publieke sector daarin ook een gezicht kreeg.  Dat vind ik jammer. Ik vind dat je van de accountancy ― noblesse oblige ― mag verwachten dat ze in deze discussies meedoet.’

- Deze discussie raakt de controlerende taak van de accountant, wat vind je van de rol van accountants als adviseur van de overheid?

‘Ik vind het ongelooflijk belangrijk dat de accountant een goede sparringpartner is. Daarin hebben wij dezelfde rol. Ik zeg weleens dat de Algemene Rekenkamer degene is die plotseling het licht aandoet op een leuk feestje. Dat geldt voor accountants vaak ook. Het kan ontnuchterend werken als je met je cijfers en je advies komt. Maar als je daarmee een goede dialoog stimuleert die tot verbeteringen leidt: prima, doen, dat is je rol.’

- Tegelijkertijd zie je een discussie over het multidisciplinaire model van de kantoren waarbij accountants en adviseurs binnen één kantoor samenwerken. Of over situaties waarbij specialisten vanuit de kantoren de overheid adviseren over belastingwetgeving, terwijl diezelfde kantoren ondernemingen adviseren over de toepassing daarvan.

‘Dat hoeft geen probleem te zijn, mits je de scheiding van de verschillende rollen goed organiseert en waarborgt. Je moet bovendien altijd oppassen: je slaat door als je onafhankelijkheid zo scherp definieert dat de enige onafhankelijke nergens verstand van heeft, omdat hij nooit met iemand ergens over mag praten of er in de praktijk niet mee bezig mag zijn. Als je alleen met vakgenoten praat, ontstaat er tunnelvisie. Het lerend vermogen is gebaat bij een kruisbestuiving tussen verschillende rollen. Als je die rollen uit elkaar haalt, verlies je kwaliteit.’

Contact

Arjan Brouwer

Partner, PwC Netherlands

Tel: +31 (0)88 792 49 45

Volg ons