ZBO’s en agentschappen

ZBO’s en baten- en lastendiensten, ook wel agentschappen genoemd, zijn de twee belangrijkste typen uitvoeringsorganisaties die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van overheidsbeleid. Bij een ZBO is de ministeriële verantwoordelijkheid beperkt. Baten- en lastendiensten maken daarentegen integraal onderdeel uit van een ministerie, maar kennen een afwijkend financieel beheer. Daarnaast zijn er nog andere juridisch-bestuurlijke constructies mogelijk om de uitvoering van beleid vorm te geven. Hierbij valt te denken aan de oprichting van stichtingen, het uitbesteden van de uitvoering aan private partijen of de oprichting van publiek-private samenwerkingsverbanden.

Organisatievorm en sturingsarrangement

Om te bepalen welke organisatievorm het meest geëigend is, dient een zorgvuldige politiek-bestuurlijke afweging gemaakt te worden waarbij tal van argumenten een rol spelen. Het gaat dan onder meer om de ruimte die de geldende wet- en regelgeving biedt, de politieke wenselijkheid om de uitvoering al dan niet op meer afstand te zetten en de beoogde slagvaardigheid van de uitvoering. Een essentiële voorwaarde voor succes bij het op- en inrichten van de gekozen juridisch-bestuurlijke vorm, is een slagvaardig sturings- of governance-arrangement waarbij alle stakeholders hun eigen plek hebben. Dergelijke arrangementen zijn in de regel maatwerk. PwC adviseert organisaties binnen de publieke sector over de voor- en nadelen van interne en externe verzelfstandigingen. Wij hebben daartoe actuele ervaring met onder meer het op- en inrichten van baten- en lastendiensten, ZBO’s en stichtingen waarbij de rijksoverheid (mede)oprichter is. Wij adviseren bij de inrichting van een sturingsarrangement waarin de verantwoordelijkheden en bevoegdheden zijn uitgewerkt voor de beleidsverantwoordelijke opdrachtgever – het ministerie – en de uitvoeringsorganisatie.