Omkoping tegengaan

Veel organisaties onderschatten het risico om betrokken te raken bij corruptie. Dit terwijl de cijfers laten zien dat steeds meer ondernemingen er in het internationaal zakenverkeer mee te maken krijgen. Nederlandse organisaties lopen wel voorop voor wat betreft preventieve maatregelen, maar de naleving ervan en de controle hierop zijn vaak ontoereikend, zo blijkt uit onderzoek. Ook zijn organisaties vaak onbekend met internationale wet- en regelgeving en de verschillen in normen en corruptiestandaarden.
Vooral ontwikkelingslanden en emerging markets zoals China, India en Brazilië stellen vaak onduidelijke grenzen tussen officieel en officieus. En wist u dat u als onderneming in Nederland aansprakelijk gesteld kunt worden voor eventuele illegale praktijken van agenten, vertegenwoordigers, intermediairs of tussenpersonen die in het buitenland werk voor u verrichten? Zorgt u dus voor dat u voldoende bewust bent van mogelijke omkoping en dat u kennis heeft van de geldende wet- en regelgeving om strafrechtelijke vervolging, boetes, gevangenisstraf en reputatieschade voor te zijn.

Wetgeving tegen corruptie

De Foreign Corrupt Practices Act (FCPA) die de Verenigde Staten in 1977 invoerden heeft ertoe geleid dat omkoping van buitenlandse overheidsfunctionarissen inmiddels in veel landen strafbaar is gesteld. Zo ook in Nederland, met het ratificeren van de regelgeving van de Organisatie voor Economische Ontwikkeling en Samenwerking (OESO). Daarnaast hebben bedrijven met activiteiten in het Verenigd Koninkrijk tevens te maken met de Bribery Act 2010.
Op basis hiervan kunnen bedrijven met activiteiten in het Verenigd Koninkrijk vervolgd worden voor het niet adequaat voorkomen van een omkoping. Iedere betaling of aanbieding van waarde aan een overheidsfunctionaris om zaken voor elkaar te krijgen en iedere poging daartoe is strafbaar. Dit geldt ook voor een onevenredige reis- en verblijfkostenvergoeding en relatiegeschenken aan (lokale) overheidsfunctionarissen en steun aan een lokale politieke partij of politicus.
Bovendien kan door deze regelgeving een onderneming in Nederland aansprakelijk worden gesteld voor eventuele illegale praktijken van agenten, vertegenwoordigers, intermediairs of tussenpersonen die in het buitenland werk voor de onderneming verrichten. Een onderneming met activiteiten in het Verenigd Koninkrijk is tevens aansprakelijk als deze niet kan aantonen dat zij adequate maatregelen heeft getroffen om een omkoping te voorkomen.

Preventie van omkoping

Bewustzijn van de inhoud en de gevolgen van de anticorruptiewetgeving kan organisaties en bestuurders veel ellende besparen. Organisaties die (een poging tot) omkoping plegen riskeren strafrechtelijke vervolging, een hoge boete en gevangenisstraf. Bovendien kan de aantasting van uw reputatie u veel schade toebrengen. En eenmaal begonnen met zakelijke activiteiten in het buitenland is het bijzonder moeilijk om hiermee te stoppen zonder dat dit gevolgen heeft voor uw businessmodellen en gerelateerde resultaten.
Het is van belang adequate maatregelen te nemen om omkoping te voorkomen of de bestaande maatregelen waar nodig aan te scherpen. Hierbij moet centraal staan dat:

  • de anticorruptiecultuur volledig en zichtbaar ondersteund wordt door de hoogste echelons;
  • de medewerkers aantoonbaar de juiste trainingen op dit gebied krijgen;
  • externe partijen afdoende op integriteit worden gescreend voor er zaken met hen wordt gedaan,;
  • betalingen met een hoog risico de juiste aandacht krijgen;
  • er een duidelijk stelsel van checks en balances is rondom het aanbieden van amusement, geschenken, sponsoring en donaties.

De specifieke controles rondom al deze maatregelen worden periodiek beoordeeld. Daarom is het voor iedere organisatie in Nederland belangrijk na te gaan in hoeverre:

  • zaken wordt gedaan met buitenlandse overheidsinstellingen of overheidsgecontroleerde ondernemingen;
  • buitenlandse (verkoop)agenten, consultants, tussenpersonen of andersoortige vertegenwoordigers namens de organisatie optreden in het buitenland;
  • bekend is op welke wijze deze agenten, vertegenwoordigers en tussenpersonen de organisatie vertegenwoordigen;
  • de lokale wet- en regelgeving en gebruiken bekend zijn, ook bij alle relevante organisatiegeledingen;
  • een eventueel over te nemen bedrijf ook de anticorruptiewetgeving naleeft;
  • voldoende procedures en controles zijn ingevoerd om greep te houden op de buitenlandse activiteiten;
  • lokaal contante betalingen worden verricht aan overheidsgerelateerde functionarissen om zaken voor elkaar te krijgen (visa, invoer goederen).

Constatering van (een vermoeden van) omkoping

Als u een vermoeden hebt van omkoping binnen uw organisatie of door een buitenlandse vertegenwoordiger, houd dan zelf de regie. Maak melding van de schending van de regels en laat de situatie onder leiding van het hoogste toezichthoudende orgaan uitzoeken. Neem duidelijke maatregelen (schriftelijke berisping, ontslag, scholing voor specifieke doelgroepen) en presenteer een verbeterplan om herhaling in de toekomst te voorkomen.